Asosiy ma’lumotlar
- Tramp Şençjenga keldi, uni samolyot zinapoyasida Si Szinpin kutib oldi
- AQŞ, Xitoy va Rossiya rahbarlarining uç tomonlama uçraşuvi çorşanba kuniga rejalaştirilgan
- Si erkin savdoni qöllab-quvvatlaşga çaqirdi, Putin ğarb sanksiyalari muvaffaqiyatsizlikka uçraganini aytdi
Şençjenga kelişi
AQŞ prezidenti Donald Tramp çorşanba kuni Xitoyning janubidagi Şençjen şahriga Osiyo-Tinç okeani iqtisodiy hamkorligi sammitida qatnaşiş hamda Xitoy va Rossiya rahbarlari bilan «tarixiy uçraşuv» ötkaziş uçun keldi. Air Force One samolyotining zinapoyasida uni Xitoy raisi Si Szinpin kutib oldi; yiğilgan olomon Xitoy va Amerika bayroqlarini silkitdi. Bu haqda The National xabar berdi.
Safar konteksti
Bu Trampning Respublikaçilar partiyasi örtaça saylovlarda mağlubiyatidan keyin Osiyoga birinçi safari. Naşr ma’lumotlariga kö‘ra, Nvidia asosçisi Jensen Huang va gumonlanayotgan Xitoy josusi bilan boğliq ayblovlar qöşimça taranglik yaratmoqda. Si Szinpin va Vladimir Putin bilan uçraşuv çorşanba kuniga rejalaştirilgan; kun tartibida ehtimol Rossiyaning Ukrainağa qarşi uruşi, AQŞning Eron bilan uruşi, şuningdek savdo, sun’iy intellekt va yadro quroli masalalari kö‘riladi.
Muzokaralar foni va munosabat
Putin bilan uçraşuv ötgan haftada BAA ötkazilgan, Rossiya, Ukraina va Amerika vakillaridan iborat muzokaraçilar iştirokidagi — fevraldan beri ilk — muzokaralardan söng bö‘lib ötdi; muzokaralar asirlarni almaştiriş bö‘yiça kelişuv bilan yakunlandi. Naşr tayyorlanayotgan rahbarlar uçraşuvini 1945-yilgi Yalta konferensiyasi bilan parallel qilayotganini, ayniqsa Yevropa va Osiyodagi kiçik iqtisodiyotlar rahbarlari esa ularning mamlakatlari manfaatlari buyuk davlatlar tomonidan e’tiborga olinmasligidan xavotirda ekanini qayd etadi. Bundan oldin Manila şahrida Tramp Janubiy Xitoy dengizidagi bahsli obyektlar sabab Pekin bilan kuçayib borayotgan qarama-qarşiliklar fonida Filippin bilan mudofaa hamkorligini çuqurlaştiriş niyatida ekanini bildirgan edi; Xitoyda Şimoliy Koreya rahbari Kim Çen In bilan uçraşiş imkoniyatini u ehtimol deb hisoblagan, biroq bu tasdiqlanmagan.
Si va Putinning sammitdagi nutqlari
Tramp kelişidan oldin Si Szinpin savdo proteksionizmiga qarşi turişga va’da bergan, Putin esa ğarb sanksiyalarini tanqid qilgan edi — ikkalasi ham Şençjendagi ATEC sammitida sö‘zga çiqdi. Si «erkin va oçiq savdo»ni qöllab-quvvatlaşga çaqirib, şunday dedi: «Biz VTO yadro bö‘lgan qoidalar asosidagi kö‘p tomonlama savdo tizimini qat’iy himoya qilişimiz, erkin va oçiq savdo hamda investitsiyalarni qöllab-quvvatlaşimiz, global sanoat va ta’minot zanjirlarining barqarorligi hamda uzluksiz işlaşini saqlaşimiz kerak». Ukraina Qrimğa qarşi Rossiya bilan boğlovçi strategik ahamiyatli Kerç kö‘prigiga jiddiy zarba berganidan keyin sö‘zga çiqqan Putin ğarb davlatlarini «sobiq gegemonlar» deb atadi, Yevropa «xörlanuvçi tanazzul»da ekanini aytdi hamda Ukrainağa bostirib kirişdan keyin kiritilgan Rossiyaga qarşi sanksiyalar teskari ta’sir kö‘rsatib, uning mamlakatini yanada mustahkamlaganini ta’kidladi. Ötkazilgan ikki tomonlama uçraşuvda rahbarlar bir-birini xalqaro maydonda «barqaror va ijobiy işlaydigan» hamkorlik uçun olqişladi hamda «kö‘p qutbli dunyo»ni rivojlantiriş uçun yangi çora-tadbirlar va’da qilişdi.



