Asosiy ma’lumotlar
- Palestina COP31 da istilodagi davlatlarning maxsus zaifligini eʼtirof etiş va GEF hamda GCF jamğarmalariga kirişni soddalaştirişga erişmoqda
- FAO va UNOSATning qöşma bahosiga köra, 2026-yil avgust holatiga köra Ğazo qişloq xöjaligi yerlarining atigi 3 foizi foydalaniş mumkin va şikastlanmagan holatda qolgan
- Ğazoning qişloq xöjaligi va oziq-ovqat tizimini tiklaş ehtiyojlari taxminan 10,5 mlrd dollarga baholanmoqda
Iqlim sammitida Palestinaning talablari
Palestina atrof-muhit sifati agentligi rahbari Zağlul Samhan Turkiyaning Antaliya şahrida ötkazilayotgan COP31 sammitining ikkinçi haftasida çiqiş qilib, muzokaralarning yakuniy hujjatlari istilo ostidagi davlatlarning oşgan zaifligini toğridan-toğri eʼtirof etişi va ularning xalqaro iqlim mablağlariga kirişini yengillaştirişi kerakligini bildirdi. Uning sözlariga köra, Palestina xalqaro mablağlarni oçib qöyadigan va ayni paytda yer hamda tabiiy resurslar ustidan palestinaliklar nazoratini saqlab qoladigan natijaga erişmoqda.
Jamğarmalarga kirişdagi tösiqlar
Samhan Palestinaning BMT iqlim doirasi asosiy moliyaviy mexanizmlari bölgan Global ekologik jamğarmaga (GEF) va Yaşil iqlim jamğarmasiga (GCF) kirişini bloklayotgan institutsional va protsedura tösiqlariga eʼtibor qaratdi. Siyosiy çeklovlar tufayli Palestina GEFning yirik loyiha mablağlarini ola olmadi, GCF orqali moliyalaştiriş esa uzoq akkreditatsiya va loyihalarni tasdiqlaş jarayonlari sabab çeklangan holda qoldi. «Bir kuni Palestina GEF mablağlariga kiriş imkoniga ega bölişini xohlaymiz», — dedi u va GCF hamda başqa ekologik jamğarmalarga kiriş tartib-qoidalarini soddalaştiriş zarurligini qöşdi. Uning sözlariga köra, bu jamğarmalar oçilişi Palestinaning milliy darajada belgilangan hissalarida nazarda tutilgan moslaşuv va yumşatiş loyihalarini amalga oşiriş imkonini berardi.
Ğazodagi ekologik vaziyat
Iqlim mablağlaridan taşqari Samhan Ğazodagi vayron bölgan ekologik infratuzilmani tiklaş uçun resurslar zarurligini taʼkidladi. BMTning Oziq-ovqat va qişloq xöjaligi taşkiloti (FAO) hamda UNOSATning qöşma sunʼiy yöldoş bahosiga köra, 2026-yil avgust holatiga köra anklav qişloq xöjaligi yerlarining atigi 3 foizi foydalaniş mumkin va şikastlanmagan holatda qolgan; Jahon banki, BMT va Yevropa Ittifoqining hisoboti qişloq xöjaligi hamda oziq-ovqat tizimini tiklaş ehtiyojlarini taxminan 10,5 mlrd dollarga baholaydi. Samhan qişloq xöjaligi ilgari Ğazo aholisi uçun oziq-ovqatning muhim manbai bölganini va uning tiklanişini umumiy ekologik rekonstruksiyadan ajratib bölmasligini qayd etdi.
Vayron bölgan infratuzilma va dengizning ifloslanişi
Samhanning sözlariga köra, vayronagarçilik deyarli barça ekologik sohalarda keng kölamli rekonstruksiyani talab qiladi: kanalizatsiya tarmoqlari va tozalaş inşootlari, qayta tiklanadigan energiya obyektlari, qattiq çiqindilar tizimlari, şuningdek, tibbiy va xavfli çiqindilar obyektlari ustuvor deb atalgan. Suv infratuzilmasi — quduqlar, çuçuklaştiriş qurilmalari, taqsimlaş tarmoqlari va suv omborlari ham jiddiy zarar körgan. U şuningdek, anklavning yagona tabiiy qöriqxonasi bölgan Vadi-Ğazoning holatiga eʼtibor qaratib, uni «Ğazoning eng köp ifloslangan hududlaridan biri» deb atadi va zudlik bilan tozalaş hamda reabilitatsiya qilişga çaqirdi. Uning qayd etişiça, şikastlangan kanalizatsiya va çiqindilar tizimlari tozalangan oqava suvlar hamda şağal-toşlarning toğridan-toğri Örta yer dengiziga oqib çiqişiga olib kelib, qirğoq va dengiz ekotizimlarini kuçli ifloslantirdi; asosiy xizmatlarni tiklaş ulkan mablağ talab qiladi.
Turkiya raisligining bahosi
Tösiqlarga qaramay, Samhan sammit taraqqiyoti nisbatan optimizm bildirib, Turkiya va uning COP31 raisligi tomonidan körsatilayotgan yordamga işora qildi. U sammitning Turkiyada ötkazilişini yuqori baholab, uni «men qatnaşgan eng yaxşi COP tadbirlaridan biri» deb atadi va başqa davlatlarga Turkiyaga nasib etgan işni takrorlaş qiyin bölişini qöşdi.



