Asosiy ma’lumotlar

  • Climate Analytics raisi Bill Här COP31 moliya kun tartibi «töliq bloklangan»ini bildirdi
  • U rivojlangan davlatlarni zaif davlatlar uçun moslaşuv moliyalaştirişini zudlik bilan oşirişga çaqirdi
  • Här uç davlat IPCC byudjetini bloklaganini, Hindiston esa Ikkinçi global şarhga iqlim özgarişini yumşatiş böyiça hisobotni kiritişga qarşi çiqayotganini ma’lum qildi

Moliya kun tartibi çiğalda

Antaliyada ötayotgan COP31 iqlim sammiti iqlim moliyalaştirişi böyiça muzokaralarda jiddiy tösiqqa duç keldi. Iqlimşunos, Climate Analytics taşkiloti raisi va IPCC hisobotlarining yetakçi mualliflaridan biri Bill Här sammit doirasidagi «Climate Analytics: Limiting Overşoot, Defending 1.5°C» matbuot anjumanida moliya kun tartibi «töliq bloklangan»ini ma’lum qildi. Uning sözlariga köra, uşbu konferensiyaning asosiy muammolaridan biri — moliyalaştiriş böyiça, aslida, heç qanday yirik reja yöqligi, va bu mavzuda ijobiy signallar bölmasa, boşqa masalalar böyiça konsensusga erişiş ham qiyinlaşadi.

Rivojlangan davlatlarga murojaat va qaror loyihasining birinçi variantiga baho

COP31 asosiy qarorining birinçi loyihasi haqidagi savolga javoban Här moslaşuv moliyalaştirişini, ayniqsa zaif davlatlar uçun, uç barobar oşirişning dolzarbligini ta’kidlab, rivojlangan davlatlarni köproq qilişga çaqirdi: «Davlatlarga bu mablağlar zudlik bilan kerak, şuning uçun rivojlangan davlatlar buni yaxşiroq bajarişi lozim».

Qaror matnida nima bölişi mumkin

Här birinçi loyihaning ayrim qoidalari Braziliyada ötgan COP30 yakunlaridan yanada oldinga ketayotganini, xususan, qazilma yoqilğidan tez va darhol voz keçişga çaqiruvni qayd etdi. U bunday ta’rifni ijobiy deb atadi, ammo uni yakuniy matnda saqlab qoliş oson bölmasligi haqida ogohlantirdi: «Öylaymanki, bu ijobiy, va uni qanday saqlab qoliş qiyin böladi, lekin şunday bölişi kerak».

Xarajatlar ösişi va moslaşuv samaradorligining pasayişi

Här, şuningdek, iqlim özgarişiga moslaşuv çoralari xarajatlarining ösib borayotganini va samaradorligining pasayayotganiga e’tibor qaratdi. Uning sözlariga köra, isişning har qöşimça öndan bir darajasi moslaşuvni qimmatlaştirib, samaradorligini pasaytiradi va ayni paytda zaif jamoalar uçun xavflarni oşiradi. «Yöqotişlar va zararlar butun dunyo böylab ösib bormoqda. Ularning isişning har öndan bir darajasiga köra köproq yoki kamroq eksponensial ravişda ortib borayotganini bilamiz», — dedi u.

IPCC atrofidagi siyosiy tösiqlar

Härning yana bir ogohlantirişi Iqlim özgarişi böyiça Hukumatlararo panel (IPCC) hissasining Ikkinçi global şarhga tegişli edi. U uç davlat panel byudjetini bloklaganini, bir guruh davlatlar esa panelling işçi guruhlari töliq ravişda Ikkinçi global şarh bilan muvofiqlaştirilişiga tösqinlik qilayotganini ma’lum qildi. Här COP qatnaşçilarini yöldagi siyosiy tösiqlarni bartaraf etişga çaqirdi.

Hindiston pozitsiyasi

Här IPCC III işçi guruhining iqlim özgarişini yumşatiş böyiça hisobotini Ikkinçi global şarhga kiritişga Hindiston qarşi çiqayotganini alohida ajratib körsatib, bu pozitsiyani «birmunça uzoqni körmaydigan» deb atadi. Uning fikriça, mamlakatda qayta tiklanadigan energetika va elektrifikatsiyaning jadal kengayib borayotgani hisobga olinsa, Hindistonning özi ham hisobotlarni muvofiqlaştirişdan yutuq olardi: ilm-fan, uning kutişiça, Hindistonda «ulkan imkoniyat» borligini körsatadi va butun mamlakat işçi guruhlari hisobotlarining töliq muvofiqlaştirilişidan foyda köradi. U Hindiston hukumati bu masalada «kengroq qaraş»ga ega bölişiga umid bildirdi.