Asosiy ma’lumotlar
- Dardenne aka-ukalar EFA umrbod yutuq mukofotini 2027-yil 16-yanvarda Afina şahrida oladi
- Kino olamidagi qariyb 40 yillik faoliyati davomida ular Kann festivalida olti marta ğolib bölgan, jumladan ikki marta «Oltin palma şoxi»ni qölga kiritgan
- Lyuk Dardenne kinodagi insoniylik uçun «kuraşiş»ga va ma'lumotlarni sun'iy intellektga topşirmaslikka çaqirdi
Qirq yillik mehnat uçun mukofot
Belgiyalik rejissyorlar Jan-Pyer va Lyuk Dardenne Yevropa Kinoakademiyasining (EFA) umrbod yutuq uçun faxriy mukofotiga sazovor böladi. Mukofot topşiriş marosimi 2027-yil 16-yanvarda Afina şahrida bölib ötadi. Insonparvarlik dramalari bilan tanilgan bu duet qariyb 40 yildan buyon Yevropa mustaqil kinoning yetakçi figuralaridan biri bölib kelmoqda. Faoliyati davomida aka-ukalar Kann festivalining oltita mukofotini qölga kiritgan, jumladan «Rosetta» va «Bola» filmlari uçun ikki marta «Oltin palma şoxi» olgan. Oxirgi mukofot — 2025-yilgi Kann festivalida «Yoş onalar» filmi uçun eng yaxşi ssenariy mukofoti. Bundan oldin ular 1997-yilda «Hayot hayotdan keyin» (Gigi, Monica… Et Bianca) hujjatli filmi uçun EFA eng yaxşi hujjatli film mukofotini hamda 2011-yilda «Velosipedli öğlan» filmi uçun Yevropa ssenariy mukofotini olgan edi.
Kino — «empatiya maşinasi»
Euronews Culture'ga bergan intervyusida Lyuk Dardenne mukofotni katta şaraf deb atadi va bu mukofot qirq yillik ijodiy izlanişlarining uzluksizligini aks ettirişini aytdi. Akademiya prezidenti Jyulyet Binoç «kino orqali jamiyatni insoniylaştiriş»ni maqsad qilganini aytgani haqida sözlagan Jan-Pyer Dardenne bunday bayonotlarga ehtiyot bölişga çaqirdi: uning sözlariga köra, tarix kino heç narsani insoniylaştirmaganligini körsatadi, lekin u «bizni yanada insoniyroq bölişga undaşi mumkin» — Çarlz Çaplin filmlari kabi. Lyuk Dardenne misol sifatida Mizoguçining «Qozonxonaçi San'yo» va Truffoning «Qöşni ayol» filmlarini keltirib, bu kartinalar özga odamlarga hamdardlik va yaqinlik hissini uyğotişini ta'kidladi hamda kino «jangovar emas, balki murakkab til» ekanligini qayd etdi.
Sun'iy intellekt: vosita yoki xavf
Lyuk Dardenne kinematografçilar AI'ning örniga filmlar suratga olişini, aktyorlarni almaştirişini yoki kartinalarni montaj qilişini xohlamasligini bildirdi: «Kinoda insoniylik hissini saqlab qoliş uçun kuraşiş kerak» va barça ma'lumotlarni sun'iy intellektga topşirmaslik kerak. Şu bilan birga, aka-ukalar AI'dan iş vositasi sifatida foydalaniş mumkinligini tan oladi: Jan-Pyer belgiyalik kasalxona şifokori onkologik kasalliklar davosini şaxsiylaştirişda AI qanday yordam berayotganini tuşuntirganini aytib berdi. Lyuk AI tibbiyot va ekologiyada haqiqiy rol öynaşini qöşib aytdi, ammo kino — «mexanik san'at turi»da simulakrni real bilan çalkaştirmaslik muhim. U şuningdek striming platformalari tomonidan standartlaştiriş xavfi va kinoteatrlar sonining qisqarişi haqida ogohlantirdi.
«Madaniy istisnolik» va belgiyalik kino
Jan-Pyer Dardenne belgiyalik kinoning hozirgi holatini yuqori baholab, qirq-ellik yil avvalgi davrga nisbatan filmlarning boy va xilma-xilligini, jumladan hujjatli kinodagi yutuqlarni ta'kidladi hamda Emmanuel Marr, Lukas Dont va Miçael Roskam kabi rejissyorlarni tilga oldi. Yevropa kinoning asosiy himoyasi sifatida Fransiya himoya qilib kelayotgan «madaniy istisnolik» tamoyilini atadi: uning sözlariga köra, bu tamoyilni bekor qiliş va madaniyatga oddiy tijorat mahsuloti kabi munosabat bildiriş «haqiqiy ofat» bölardi. Lyuk Dardenne Miçel Hazanavicius va boşqa fransuz, nemis hamda finlandiyalik rejissyorlar bilan birga bu tamoyilni himoya qilganini aytib, iqtisodiy dalilni ham ta'kidladi: kino industriya — bu iş örinlari, kino esa «demokratiyaning bir qismi» bölgan jamoatçilik muhokamasini yuzaga keltiradi. Suhbatdhor Canal+'ning kino industriyaga qöllab-quvvatlaşni qisqartiriş rejalari haqida ham eslatib ötdi.
Navbatdagi film va ijtimoiy mavzular
Aka-ukalar navbatdagi filmini kelgusi yilning sentyabr yoki oktyabr oyida suratga olişni boşlaşga umid qilmoqda, biroq Jan-Pyer hozirça işonç yöqligini tan oldi — «bizda nol yevro bor». Ssenariy Fransiya, Italiya va Belgiyadagi sönggi talabalar norozilik namoyişlaridan oldin tugallangan edi, ammo Lyuk Dardenne ilhomni real hayotdan va ijtimoiy huquqlar — oziq-ovqat, ta'lim va tibbiyot uçun kuraşdan olganini qayd etdi. U yoşlarning aniq talablarini qöllab-quvvatlaganini bildirib, aka-ukalarning yangi filmlari qiyin iqtisodiy ahvolga tuşib qolgan va undan çiqişga harakat qilayotgan odamlar haqidagi an'anani davom ettirişini qöşib aytdi. Sönggi paytlarda ularni ta'sirlantirgan filmlar qatorida Marina Atlanning «La Gradiva» filmini — Fransiya-Italiya qöşma kartinasini atadilar, uni ular Lyej va Bryusselda alohida-alohida körişgan.


