Asosiy ma’lumotlar

  • Kris Bouen qayta tiklanadigan energiya manbalariga investitsiyalarni davom ettirişga işonç hosil qiladigan va fuqarolarga umid baxş etadigan COP31ni muvaffaqiyatli deb hisoblaydi
  • Adolatli ötiş mexanizmi, yumşatiş böyiça iş dasturi, iqlim moliyalaştirilişi va Parij kelişuvining 2.1(c) moddasi muhokama qilinmoqda
  • Bouen aytişiça, jahon iqlim moliyalaştirilişining atigi 0,2 foizi kiçik orol davlatlarga moslaşuv uçun yetib bormoqda

«Polikrizis» va biznes hamda fuqarolarga yöllangan murojaat

Avstraliya iqlim özgarişi va energetika vaziri Kris Bouen Antalyada COP31 matbuot anjumanida bergan javobida hozirgi xalqaro vaziyatni «polikrizis» deb tavsifladi: uruşlar, iqlim inqirozi, hayot qimmatligining ösişi, energetika beqarorligi va ma’lumot markazlarining ortib borayotgan energiya iste’moli bir vaqtda jamiyatlar hamda davlatlarga bosim ötkazib, iqtisodiy tazyiqni kuçaytirmoqda. U, şuningdek, iqlim inqirozi öta kuçli El-Nino tahdidi bilan yanada çuqurlaşib borayotganidan ogohlantirdi.

Muvaffaqiyatli sammit nimani körsatişi kerak

Bouen aytişiça, muvaffaqiyatli COP31 ikki murojaatni yetkazişi kerak: dunyoga — köptomonlilik işlayotganini, kompaniyalar direktorlar kengaşlariga esa — hukumatlar ularni qöllab-quvvatlaşi sababli qayta tiklanadigan energetikaga investitsiyalarni davom ettiriş lozimligini. «Bu direktorlar kengaşlariga — investitsiya qiling, mehmonxonadagilarga esa — umid bor, degan murojaatdir», — deya uning bayoni keltiriladi. U hukumatlar Parij kelişuviga muvofiq isişni 1,5 daraja Selsiy bilan çeklaş maqsadiga sodiqligini tasdiqlaşi kerakligini qöşdi va Parij, Glazgo hamda Dubaydagi muzokaralarda boşlangan iş COP31da davom etişi va mustahkamlanişi zarurligini ta’kidladi.

Muzokaralar jarayoni: adolatli ötiş va moliyalaştiriş

Bouen muzokaralarning asosiy mavzularini sanab ötdi: taklif etilayotgan adolatli ötiş mexanizmi, yumşatiş böyiça iş dasturi, iqlim moliyalaştirilişi böyiça iş dasturi hamda moliyaviy oqimlarni kam uglerodli va iqlimga çidamli rivojlanişga muvofiqlaştiriş haqidagi Parij kelişuvining 2.1(c) moddasi. Uning sözlariga köra, ba’zi masalalar keyingi texnik muhokamalarni, boşqalari esa sammitning ikkinçi haftasida siyosiy kelişuvlarni talab qiladi. Adolatli ötiş mexanizmi böyiça muhokamani u konstruktiv deb atadi: birinçi haftada e’lon qilingan loyiha matni siyosiy va amaliy tarkibiy qismlarni, jumladan, davlatlarga yordam, tajriba va moliyalaştirişga kiriş imkonini beruvçi mumkin bölgan «matçing» xizmati, bilim almaşiş platformasi hamda mavjud taşabbuslarni muvofiqlaştiriş çoralarini nazarda tutadi.

Elektrifikatsiya, qazilma yoqilği va Avstraliya tajribasi

Elektrifikatsiya mavzusida, Bouen qayd etganidek, sezilarli turtka mavjud va raislik qilayotgan tomonlar konsensusni ta’minlaş uçun davlatlarning ambitsiyalarini aks ettirişga intilmoqda; misol sifatida u Xitoyning elektrifikatsiyani 2030-yilga qadar 35 foizga yetkaziş maqsadi haqidagi bayonini keltirdi. Qazilma yoqilğidan voz keçiş masalasida esa u muzokaralar yakunini oldindan başorat qilişdan boş tortib, keyingi muhokamalar zarurligini aytdi. Avstraliyani u misol sifatida keltirdi: mamlakatda qayta tiklanadigan energiya manbalarining uluşi 2022-yildagi 33 foizdan 50 foizga yetdi, maqsad esa 2030-yilga qadar 82 foizga erişişdir.

Zaif davlatlarning iqlim mablağlariga kirişi

Bouen kiçik orol rivojlanayotgan davlatlarining xalqaro iqlim moliyalaştirilişiga, ayniqsa moslaşuvga kirişdagi qiyinçiliklarga alohida töxtadi: uning sözlariga köra, hozirda jahon iqlim moliyalaştirilişining atigi 0,2 foizi şu davlatlarga moslaşuv uçun yetib bormoqda. «Hozir qilayotgan işimiz eng köp ehtiyojmand davlatlarning kiriş imkoni uçun işlamayapti. Eng köp ehtiyojmand davlatlar eng kam mablağ oladi», — dedi u. U Avstraliya, Buyuk Britaniya va boşqa hamkorlar iştirokida yangi işçi guruh tuzilganini ma’lum qildi; guruh köptomonli rivojlaniş banklari bilan moliyalaştirişga kirişni yaxşilaş böyiça amaliy yeçimlar ustida işlaşi kerak. Uning aytişiça, Yaşil iqlim jamğarmasi allaqaçon qöşilişga tayyorligini bildirgan, murakkab ariza tartib-qoidalari esa köpinça ma’muriy salohiyati çeklangan zaif davlatlarning yordam olişiga xalaqit beradi.