Asosiy ma’lumotlar

  • Zelenskiy AQŞnıñ ilk bor Ukrainanıñ NATOğa kirişini Donbassdan qoşin çıqarılışı bilan bağlağanını bildirdi
  • Ukraina prezidenti xavfsizlik kafolatlari tasdiqlansa, kelişüv şertlerin referendumğa çıqarışğa tayyor
  • Xabarlarğa köre, Kreml territoriyalıq talapların yumşatmağan; Ukraina Doneçk ve Luğansk oblastları çegaraların özgertiş ideyasını avval rad etib edi

Zelenskiy nimä aytdi

Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy jurnalistlerge amerikan tarafınıñ muqaddesliklerde ilk bor eki meseleni tuğridan-tuğri bağlağanını bildirdi: Ukrainanıñ NATOğa mümkin bolğan a'zoligi ve ukrain qoşinlarınıñ Donbassdan çıqarılışı. «Amerikalılar soradı: „Eger Ukraina NATOğa kirsa, Ukraina Donbassdan ketadımı?“ Bu ilk bor jüz berip atır», — dep onıñ sözlerin bir neçe neşir keltirdi. U bu soravnı qaysı amerikalıq muqaddeslikçi berganini aytmadı.

Referendum ve kelişüv şertleri

Zelenskiy eger AQŞ Ukrainanıñ NATOğa a'zoligini tasdiqlasa, bu meseleni referendumğa çıqarışğa tayyor ekenligini bildirdi — emma tek taklifniñ anıq şertleri ve tafsilotları bilinğanda. Onıñ sözlerine köre, «bunday qarornı men yañgız özim qabul qılışqa haqlı emesmen». Ğarb şerikleri bilen keng qamrovlı xavfsizlik paketi muhakeme qılınmaqta: NATO ve Evropa Birliginiñ anıq kafolatlari, quvetli ve yahşi moliyalaştırılğan ukrain armiyası, şunıñday belgili bir devirge zarur bolğan askerler, qurollar ve moliyaviy yardım miqdari. Kelişüvniñ alohida qismi sifatida Zelenskiy uruşdan keyingi tiklenişniñ moliyalaştırılış manbalarını belgileşi kerak bolğan «Öseniş planı»nı atadı. Şu bilan birge u Ukraina öz territoriyalaridan vaz keçmaycegini ve olarnı Rossiyağa qoşılğan dep tanımaycegini yañıdan ta'kidladı.

Muqaddeslikler fonı ve Moskvanıñ qararı

Bu beyanat bir qatar aloqalardan soñ jüz berdi: AQŞnıñ maxsus wakilleri Jared Kuşner ve Stiv Uitkoff Moskvada Vladimir Putin bilen uşraşqan, soñra Dublinge Zelenskiy bilen uşrışıwğa kelgen. Abu-Dabidegi üç taraflı muqaddesliklerden soñ Kuşner territoriyalıq meseleler eñ çetkin meseleler qatarında qalayotganını belgilegen edi. Xabarlarğa köre, Putin wakiller bilen uşrışıwda Rossiyaniñ territoriyalıq talaplardan qaytmaycegini ve çet el tinçliq saqlovçularınıñ jaylaştırılışı ideyasını rad etecegini bildirgen. Rossiya Tış Işişler Vazarliginiñ rasmiy wakili Mariya Zaharova özine malüm bolğanıça, NATO meselesi «Moskvada Uitkoff ve Kuşner bilen bolğan muqaddesliklerde muhakeme qılınmağan» dep beyan etdi.

Aldıñğı taklifler ve Kievnıñ reaksiyası

Aldın The Economist dereklerge tayanıp jazğanıday, amerikalıq muqaddeslikçiler Doneçk ve Luğansk oblastları çegaraların özgertiş ideyasın ilgeri sürgen: Rossiya bu territoriyalarnı tolıq iğlan etkenini e'lon qılışı, Ukrainağa başqa jerler bermey; bu malümätğa köre, Ukraina bu taklifni rad etken. Ukrain qoşinlarınıñ Donbassdan çıqarılışı Putinnıñ esas talaplarından biri esaplanadı; Zelenskiy bunday çekinişke qarşı ekenligin bir neçe ret beyan etken. Şu bilan birge u amerikalıq taklif özine «NATO yañıdan kündiz tartibında» dep oylışqa imkon berayotganını aytdi, emma ogohlantirdi: «Siz Putinniñ signalılarını da eşitdingiz, bu jüda çetkin suhbat». Aldın amerikalıq rasmiy şahıslar Ukrainanıñ NATOğa a'zoligi muhakeme qılınmayotganını bildirgen edi.

Evropanıñ roli ve fon

Evropa Birligi Ukraina boyınça bolajak muqaddesliklerde Evropa diplomatlari, şunıñday Germaniya, Fransiya, Ullı Britaniya ve Polşa wakilleri de qatnascegini bildirdi; Moskva uçaqdan beri Evropa devletleriniñ muqaddesliklerden çetleştirilişini talap etip kelmekte. Rossiya prezidentiniñ yardemçisi Yuriy Uşakov evropalılarnıñ qararı «tolıq bayon etilgen»in ve olarğa tınışlıqnı mi qıyınçılıqnı davam ettirişni isteycegini hal etişleri kerakligini aytdi. Diplomatik aloqalar fonında Rossiya Mudofaa Vazarligi Zaporojye oblastında Tersânka aholi punktiniñ iğlan etilgenini ve energetika ile transport infrastrukturasına urılışlar bolğanını xabarladı; Zelenskiy Putinnıñ Kiev bahası boyınça aholiniñ ruhiy kayfiyatını buzışğa jöneltirilğan qışlıq kampaniyasına «barini qoyayotganı»n ogohlantirdi.