Asosiy ma’lumotlar

  • 11-noyabr holatiga köra IMO Hormuz böğozi hududida 134 tasdiqlangan hodisani qayd etdi; 25 dengizçi halok böldi
  • Oktabr fevraldan beri savdo kemalariga qarşi eng köp hujumlar sodir bölgan oy böldi
  • BMT Eron va AQŞni «tutgan joyidan adolatli» muzokaralar olib borişga çaqirdi; XAKK Xavfsizlik Kengaşidan eron va husiylar hujumlariga qarşi çoralar talab qildi

Kema qatnoviga qarşi hujumlar ortib bormoqda

BMT boş kotibining Yaqin Şarq, Osiyo va Tinç okeani hududi böyiça örinbosari Xaled Xiyariy Bahrayn iltimosiga binoan çaqirilgan Xavfsizlik Kengaşi yiğilişida Hormuz böğozi va Bob al-Mandab hududidagi taranglik va savdo kemalariga qarşi hujumlar xalqaro tinçlik, mintaqaviy barqarorlik va jahon iqtisodiga tahdid solayotganini aytdi. Uning sözlariga köra, dengiz hodisalari davom etib borayotganini, köplab kemalar ekipajlari bilan birga Fors körfazida oylab bloklangan holda qolayotganini ta’kidladi. «Fuqarolik kemalari va savdo kema qatnovi nişonga aylanmasligi kerak», — deb u BMT boş kotibi Antoniu Guterrişning ogohlantirişlarini takrorlab ta’kidlagan.

Hodisalar statistikasi

Xalqaro dengizçilik taşkiloti (IMO) ma’lumotlariga köra, oktabr fevraldan beri savdo kema qatnoviga qarşi eng köp hodisalar qayd etilgan oy böldi. 11-noyabr holatiga köra IMO Hormuz böğozi va Yaqin Şarqning kengroq dengiz makonida 134 tasdiqlangan hodisani qayd etgan; 25 dengizçi halok bölgan, köplari yaralangan yoki bedarak yöqolganlar röyxatida. Xiyariy mintaqa energetika eksportining sezilarli qismi muqobil yöllar orqali tiklangan bölsa-da, dengiz taşuvlari uruşgaça darajadan past qolayotganini va eksportning tiklanişini oddiy holatga qaytiş deb qabul qilmaslik kerakligini ta’kidladi.

Iqtisodiy oqibatlar

Xiyariyning baholaşiça, mintaqadagi joriy dengiz marşrutlari «qimmat, oldindan aytib bölmaydigan va xavfsiz emas» holatda qolmoqda. Kema qatnoviga qöyilgan çeklovlar energiya, taşuv va suğurta xarajatlarini oşirib, inflyatsiyani tezlaştirdi va, jumladan, öğit yetkazib beriş keskin çeklanişi tufayli oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solmoqda. «Bu çeklovlar qança uzoq davom etsa, iqtisodiy xarajatlar şunçalik yuqori böladi va savdo işonçi hamda savdo oqimlarini tiklaş şunçalik qiyinlaşadi», — dedi u va vaziyatning «yangi me’yor»ga aylanişiga yöl qöymaslik hamda xalqaro huquqqa muvofiq xavfsiz kema qatnovini töliq tiklaşga çaqirdi. Uning sözlariga köra, dengizning tor ötiş joylari heç qaçon majburlaş vositasi sifatida işlatilmasligi kerak.

Diplomatiyaga çaqiriq va XAKK pozitsiyasi

Kengroq mintaqaviy tarangliklarga töxtagan Xiyariy sentyabr boşidan beri AQŞ va Eron örtasida yirik harbiy almaşinuvlar bölmaganidan BMT ilhomlanganini, ammo yangi harbiy töqnaşuvga yöl qöyadigan ritorikadan xavotirda ekanini bildirdi. Memorandum imzolangandan söng harbiy harakatlar qayta boşlangani va, jumladan, yadro masalasi hamda sanksiyalar böyiça muzokaralardagi tutluqqa qaramay, u Doha va mintaqaning boşqa joylarida diplomatiya faoliyatining qayta jonlanganini olqişladi. «Biz tomonlardan mavjud imkoniyatlardan foydalanib, muzokaralarni tutgan joyidan adolatli olib borişlarini söraymiz», — dedi u va yangi qirğinning Eron, Yaqin Şarq va xalqaro hamjamiyat uçun halokatli oqibatlarga olib kelişini qöşdi.

XAKK pozitsiyasi

Alohida qilib, Fors körfazi arab davlatlari Hamkorlik kengaşi boş kotibi Jasim Muhammad al-Budayviy Xavfsizlik Kengaşi oldida «Körfazning yagona ovozi» sifatida çiqiş qilganini ma’lum qildi: XAKK davlatlari öz xavfsizligi, suvereniteti va hududiy yaxlitligiga qarşi har qanday tajovuzni rad etadi. U a’zo davlatlarga qarşi hujumlarni xalqaro huquq buzilişi deb atadi va Kengaşni a’zo davlatlarga qarşi eron hujumlarini hamda husiylar hujumlarini töxtatiş çoralari körişga, şuningdek, kemalar, ekipajlar va energetika obyektlarini himoya qilişga çaqirdi. Uning sözlariga köra, XAKK davlatlari mintaqaviy va xalqaro barqarorlikni ta’minlaşda «faol va işonçli hamkor» bölib qoladi.