Antaliyada COP31: BMT muzokaraçilarni kelişuvni keçiktirmaslikka çaqirdi, faollar yurişga çiqdi

BMTning tezlikka çaqiriği

Turkiyaning Antaliya şahrida bölib ötayotgan COP31 iqlim sammitining ikkinçi haftasida BMTning Iqlim özgarişi böyiça Ramka konvensiyasi ijroçi kotibi Saymon Still 200 dan ortiq mamlakat delegatlarini işni tezlaştirişga çaqirdi. Uning sözlariga köra, kelişuvga erişiş — «qiyin, ammo hayotiy ahamiyatga ega iş», va «har bir tomon kompromissga bormasagina jamoaviy muvaffaqiyat bölmaydi». «Ikkinçi haftaga yaqinlaşib borayotgan bir paytda tomonlarni eng qiyin masalalarga tezda ötişga va taktik keçiktirişlardan qoçişga çaqiraman», — dedi Still, Deutsçe Welle xabariga köra. Sammitning asosiy maqsadi — sayyoraning 2 daraja Selsiydan ortiq isib ketişining oldini oliş.

Protestlar va parallel sammit

Şanba kuni taşkilotçilar ma'lumotiga köra, ön minglab namoyişçilar iqlim va inson huquqlarini himoya qiliş maqsadida Antaliya markazidan yuriş ötkazdi. Köpgina iştirokçilar taraqqiyotning yöqligidan hamda iqlim inqirozi orqa plana surilişidan hafsalasi pir bölganini bildirdi. Janubiy Afrikalik faol Zaki Mamdu DW ga «har qanday narxda foyda oliş intilişi global kun tartibini belgilab kelaverayotganini», şu sababli qarşilik körsatiş zarurligini aytdi. Germaniyaning Fridays for Future harakati taşkilotçisi Luiza Nebauer konferensiyada Germaniya kansleri Fridrix Mers va bir qança boşqa Yevropa rahbarlarining yöqligidan afsuslanişini bildirdi. Turkiya hokimiyati yuriş ötkazilişiga ruxsat berdi, xolos mamlakatda yirik ommaviy tadbirlar köpinça taqiqlanadi. Şu bilan birga, şu hafta oxirida Antaliyada yuzlab mahalliy va xalqaro jamoat taşkilotlari iştirokida «Xalq iqlim sammiti» bölib ötmoqda.

Xafagarçilikka sabab bölgan kutişlar va sammit kun tartibi

COP31 dan kutişlar BMTning oldingi iqlim sammitlariga nisbatan sezilarli darajada past. Inflyatsiya, uruşlar, sanoatdan çiqiş va qarzlar fonida köpgina hukumatlar toza energiyaga ötiş böyiça majburiyatlarni yumşatmoqda hamda rivojlanayotgan mamlakatlarning moslaşuviga ajratilgan milliardlab mablağlarni qisqartirmoqda. Iqlim özgarişini firibgarlik deb atovçi va qazilma yoqilğidan foydalanişni davom ettiriş tarafdori bölgan prezident Donald Tramp davrida AQŞ ikkinçi yil ketma-ket muzokaralarni boykot qilmoqda. Delegatlar, şuningdek, neft va gazdan tezroq voz keçiş böyiça qat'iyroq maqsadlarni istamaydigan yirik neft qazib oluvçi mamlakatlarning bosimini ham sezmoqda. Sammit moliyalaştiriş va investitsiyalarni faollaştiriş, şuningdek, deb ataluvçi öta zaharli ifloslantiruvçilar va metandan foydalanişni qisqartiriş hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlaşga intilmoqda. Mezbon mamlakat Turkiya global elektrifikatsiyani kengaytiriş rejasini ilgari surmoqda, biroq bir qança ekologik taşkilotlar taklifda qayta tiklanadigan manbalardan olinadigan elektr energiyasi uluşini oşiriş nazarda tutilmaganidan hafsalasi pir.

Keyin nima böladi

COP31 muzokaralari prezidenti, Avstraliya vakili Kris Bouenning sözlariga köra, yakuniy kelişuv matnining birinçi loyihasi ötgan hafta kutilmoqda. Antaliyadagi sammit 19-noyabrgaça davom etadi. Kontekst faollarning xavotirini kuçaytirmoqda: BMTning ötgan oygi hisoboti bir neça yildan keyin dunyo 2015-yilda COP21 da belgilangan va köpgina olimlar iqlim özgarişi oqibatlari tobora ekstremal bölib qoladigan çegara deb hisoblaydigan 1,5 daraja Selsiy isiş çegarasidan oşib ketişini ogohlantirgan edi.