YI da uy-joy daromadlardan tezroq qimmatlaşmoqda: 17 davlatda uyni sotib oliş ö'n yil oldingiga qaraganda qiyinlaşgan

Uy-joy qobiliyati: YI böyiça umumiy manzara

Xonadon daromadi uy-joy sotib olişda qançalik yetadi? Eurostat ma’lumotlariga köra, YI ning 17 davlatida 2025-yilda u ö'n yil oldingiga qaraganda kamroqqa yetgan. Uy-joy narxi va daromad nisbati — ya’ni uylar narxining aholi boşiga töğri keladigan tasarrufidagi daromadga nisbatan qanday özgarganini körsatuvçi körsatkiç — butun YI böylab bu davrda 6,8 foizga oşgan, garçi ö'n bir a’zo davlatda u pasaygan. Körsatkiçning ösişi uy-joyning daromadlarga nisbatan qimmatlaşganini, pasayişi esa arzonlaşganini bildiradi. Şu bilan birga, YI da uy-joy narxlari ö'n yil içida 2026-yilning ikkinçi çoragiga qadar 62 foizga oşgan. Blokdagi uy-joy inqirozi fonida Yevropa Komissiyasi 2025-yilning dekabrida arzon uy-joy rejasini (European Affordable Housing Plan) taqdim etgan. Buni Euronews yozadi.

Qobiliyat eng köp qayerda yomonlaşgan

2015–2025-yillar oralığında narx va daromad nisbatining eng katta ösişini Portugaliya qayd etgan — 60,8 foiz, undan keyin Niderlandiya (34,3 foiz) kelgan. ABN AMRO kompaniyasining uy-joy masalalari böyiça katta iqtisodçisi Mayk Langen portugaliya sakraşini turizm bumi va xorijiy investorlarni jalb qilgan «oltin vizalar» dasturi bilan izohlagan: narxlar qisman xorijiy kapital hisobiga oşgan. Niderlandiyada, uning sözlariga köra, asosiy sabablar — uy-joy tanqisligi va investorlar talabi. Körsatkiç Vengriyada (26,5 foiz), Çexiyada (25,8 foiz), Ispaniyada (24,5 foiz) va Gretsiyada (22,5 foiz) ham 20 foizdan köproqqa oşgan; Sloveniyada (18,2 foiz), Irlandiyada (14,4 foiz), Avstriyada (13,6 foiz), Slovakiyada (11,2 foiz), Lyuksemburgda (10,6 foiz) va Litvada (10,1 foiz) esa 10 foizdan yuqoriga kötarilgan. Dublinning Trinity kolleji iqtisodiyot dotsenti Ronan Lions röyxatning yuqori qismidagi mamlakatlar yirik şaharlardagi kuçli talabni uni ortda qoldiradigan taklif bilan birlaştirganini qayd etgan. YI ning tört yirik iqtisodiyoti orasida körsatkiç Fransiyada 6 foizdan kam, Italiyada 11,9 foizga pasaygan, Germaniyada 1,6 foizga oşgan, Ispaniyada esa eng kuçli — 24,5 foizga kötarilgan.

Ruminiya — oxirgi ö'rinda, lekin şartli ravişda

Narxning boşqa çekkasida Ruminiya turibdi, bu yerda körsatkiç YI da barçadan kuçli — 42,8 foizga pasaygan: 2025-yilda uy-joy daromadlarga nisbatan 2015-yilga qaraganda sezilarli arzon bölgan. Körsatkiç Finlyandiyada (−25,2 foiz), Bolgariyada (−16,2 foiz), Kiprda (−12 foiz) va Italiyada (−11,9 foiz) ham kamaygan. Langen Bolgariya va Ruminiyadagi pasayişni bu mamlakatlar YI ga a’zo bölganidan keyin daromadlarning kuçli ösişi bilan böglagan. Biroq Lions ijaraçilarga tuşadigan bosimga e’tibor qaratgan: 2025-yilda bozor ijarasi tölaydigan ruminlarning 56 foizi uy-joyga tasarrufidagi daromadning 40 foizdan köproğını sarflaydigan xonadonlarda yaşagan — bu YI dagi eng yuqori ulkan. «Eurostat ma’lumotlarida „yaxşilanayotgan“ mamlakatlar har doim yaxşi körinmaydi», — deb ta’kidlagan u: körsatkiç çorak qadar pasaygan Finlyandiyada ijaraçilar daromadning taxminan 32 foizini ijara uçun sarflaydi — bu Eurostatning turmuş darajasi va daromadlar sörovi böyiça YI dagi eng yuqori körsatkiç.

Raqamlarni ehtiyotkorlik bilan öqiş nima uçun kerak

Eurostat, şuningdek, 2025-yilgi körsatkiçni har bir mamlakatning 2000–2025-yillardagi örtaça qiymati bilan soliştiradi. Butun YI böylab u uzoq muddatli örtaçadan atigi 0,03 foizga yuqori. Portugaliya yana diapazonning bir çekkasida — örtaçadan 37 foizga yuqori, Ruminiya — 53 foizga past. Ba’zi mamlakatlarda ikki ölçov turli manzarani beradi: Irlandiyada körsatkiç 2015-yil darajasidan 14,4 foizga yuqori, ammo uzoq muddatli örtaçadan 1,7 foizga past — Lionsning sözlariga köra, bu qisman örtaçaning 2000-yillar örtasidagi uy-joy pufagini öz içiga olişi bilan bögliq; Litvada ham şunga öxşaş vaziyat (örtaçaga nisbatan −5,7 foiz). Langen boşlanğiç nuqtaning tanlanişi ahamiyatga ega ekanini qöşdi: 2015-yil nisbatning deyarli tarixiy minimumi bölgan, ya’ni soliştiriş 20 yil içidagi eng arzon davrlardan biri bilan bölyapti; 2005-yildan boşlanganda ösiş sezilarli kamroq böardi. U, şuningdek, ipoteka qiymatini eslatdi: YEIning depozit stavkasi hozir 2,5 foiz, 2015-yil oxiridagi −0,3 foizga qaraganda. «Ikkala ölçov ham özgariş haqida gapiradi: 2015-yildagi özgariş yoki 25 yillik örtaçadan çetlaniş. Heç biri bugun uy-joy qançalik qobiliyatli ekanini körsatmaydi», — deb xulosa qilgan Lions, körsatkiçning pasayişi bozorni qobiliyatli qilmasligini ta’kidlagan.