Asosiy ma’lumotlar

  • Komfort Ero BMT Xavfsizlik Kengaşining işlamasligi va geosiyosiy raqobat xalqaro huquqni zaiflaştirayotgani fikrida
  • U Rossiya, Ukraina, Eron, Venesuela, Sudan va Ğazzo sektori atrofidagi mojarolarni bir-biriga öxşaş kesişib borayotgan inqirozlar misoli sifatida körsatdi
  • Ero «beşlik»ning veto huquqidan voz keçiş istiqbotlariga şubha bilan qaraydi va Boş Assambleya rolini kuçaytirişni taklif qiladi

Crisis Group rahbari nima dedi

BMT Xavfsizlik Kengaşining işlamasligi va buyuk davlatlar örtasidagi geosiyosiy raqobat xalqaro huquqni zaiflaştirayotgani hamda mojarolarni hal qilişga xalaqit berayotgani haqida International Crisis Group prezidenti Komfort Ero Anadolu agentligiga bergan intervyusida sözladi. Uning sözlariga köra, özaro işonçsizlik va kuçli davlatlarni javobgarlikka tortişning imkonsizligi mojarolar bir-biriga tobora çuqurroq öxşab borayotgan bir paytda BMTning xalqaro tinçlikni saqlaş qobiliyatini çeklayapti. «Birlaşgan Millatlar Taşkiloti aʼzo davlatlar unga ruxsat bergança yaxşi işlaydi», — deb taʼkidladi u.

Kesişib borayotgan inqirozlar va qurollaniş nazoratining zaiflaşuvi

Ero harbiy raqobatning kuçayişi va mintaqaviy mojarolarning bir-biri ustiga qöşilib borişi qöşimça xavfsizlik tahdidlari yaratayotganidan ogohlantirdi. Uning kuzatişiça, davlatlar öz xavfsizlik kafolatlarini tobora köproq qayta körib çiqmoqda, mudofaa salohiyatini mustahkamlamoqda va anʼanaviy ittifoqçilarga qaramlikni qayta körib çiqmoqda. U, şuningdek, yadroviy tarqaliş xavfidan xavotir bildirdi: «Bugungi kunda qurollaniş nazorati juda nozik körinadi». Inqirozlarning xalqarolaşuvi misollari sifatida u Eron iştirokidagi mojaro va Ormuz böğozi atrofidagi taranglikni, Sudandagi uruşni va Afrika şohida beqarorlikni nomladi.

Xavfsizlik Kengaşining doimiy aʼzolari masalasi

Ero fikriça, Xavfsizlik Kengaşidagi böliniş baʼzi hukumatlar jiddiy oqibatlarsiz harakat qilişlari mumkin deb hisoblaydigan muhit yaratdi. U Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirişini, şuningdek, AQŞning Eron va Venesuelaga qarşi harbiy harakatlarini töğridan-töğri tilga oldi va xalqaro tizim tinçlik va xavfsizlik uçun masʼul organda veto huquqiga ega davlatlarni qanday çeklaşi mumkinligi haqida savol qöydi. «Bu sinov — va bu Xavfsizlik Kengaşining işonçi hamda qonuniyligi haqidagi savol», — dedi u. Ero ogohlantirdi: agar Kengaş öz mandatini bajara olmasa, davlatlar muqobil mexanizmlar izlay boşlaydi va yangi koalitsiyalar şakllantiradi.

Xavfsizlik Kengaşi islohati va Boş Assambleya roli

Xavfsizlik Kengaşini isloh qiliş haqidagi uzoq yillik talablar haqida gapirar ekan, Ero beşta doimiy aʼzo — AQŞ, Rossiya, Xitoy, Buyuk Britaniya va Fransiya — veto huquqidan ixtiyoriy ravişda voz keçişi haqidagi fikrga şubha bilan qaraydi: uning sözlariga köra, bu imtiyozni himoya qilişda «beşlik» birjihatli. Şu bilan birga, u veto qöllaniliş uslubini farqlaydi: Buyuk Britaniya va Fransiya AQŞ, Xitoy va Rossiyadan farqli ölaroq ehtiyotkorroq, deb qayd etadi. Kengaşning doimiy bölmagan aʼzolari, Ero fikriça, doimiy aʼzolarni «itargan» holda muvofiqlaşişi mumkin — jumladan, Sudan va Ğazzo böyiça. U, şuningdek, AQŞ qöllab-quvvatlagan Ğazzo böyiça taklif oxir-oqibat Xavfsizlik Kengaşi darajasida eʼtirof etilişini talab qilinganini, bu esa BMT tizimining saqlanib qolgan ahamiyatini tasdiqlaşini qayd etdi. Xavfsizlik Kengaşidagi tösiqlar uçun muvozanat sifatida Ero Boş Assambleyadan faolroq foydalanişni taklif qildi: uning rezolyutsiyalari Kengaş qarorlari kabi majburiy kuçga ega emas, biroq siyosiy bosim uçun platforma va BMT Nizomini buzayotgan davlatlar ustidan nazorat imkonini beradi. U 2022-yilda Rossiya bostirib kirganidan keyin Moskva vetosi hujumni qoralovçi Kengaş rezolyutsiyasini bloklaganini, söngra Boş Assambleya rus qöşinlarini çiqarib yuborişni talab qiluvçi rezolyutsiyani qabul qilganini, biroq u, albatte, bostirib kirişni töxtatmaganini eslatdi.