Tadqiqot: yuqori intellektli ayollarni kollegalar duşmanroq deb idrok qiladi va ularga kamroq yordam beradi

Tadqiqot nimani körsatdi

Yuqori intellekt odatda işda afzallik deb hisoblanadi, biroq Londondagi UCL Sçool of Management dotsenti Nitya Çavlaning yangi tadqiqoti ayollar uçun bu kollegalar tomonidan yomonroq munosabatga aylanişi mumkinligini körsatmoqda. Buni Deutsçe Welle yozadi. AQŞ va Xitoydagi 826 kişilik tanlamada kognitiv qobiliyatlar böyiça standartlaştirilgan test — xuddi iş beruvçilar xodim yollaşda foydalanadigan test turi — natijalari yuqoriroq bölgan ayollar jamoa a'zolari tomonidan duşmanroq deb baholanib, kamroq yordam olgan va «poyonalaş» holatlari, masalan, ma'lumot yaşiriş bilan köproq duç kelgan. Yuqori ball olgan erkaklar bunday munosabatga duç kelmagan, bir guruhda ular aksinça, köproq qöllab-quvvatlangan.

Iş qanday ötkazildi va uning çeklovlari

Tadqiqot ikki qismdan iborat bölgan. Birinçisi AQŞdagi davlat universitetining biznes yönalişidagi 432 talabani qamrab olgan; ular kiçik jamoalarda haqiqiy taşkilotlar uçun konsalting loyihasi ustida işlagan. Ikkinçisi Xitoydagi moliya kompaniyasida jamoalarda işlaydigan 394 ştat xodimini öz içiga olgan. Kollegalar bir-birining test natijalarini bilmagan: ular bir-birini baholagan, bir neça haftadan söng esa har biri qança yordam olgani va qançalik tez-tez poyonalangani haqida xabar bergan. Mualliflar va Çavlaning özi çeklovlarga e'tibor beradi: effektlar kiçik, tadqiqot boğliqlikni körsatadi, lekin kollegalarning idroki bunday munosabatga sabab bölganini isbotlamaydi; yordam va yomon munosabat haqidagi ma'lumotlar öz-özidan hisobotga asoslangan, irq va etnik mansublik örganilmagan. Talabalar guruhida ballari juda past bölgan ikki iştirokçi kiritilganda ayollar va erkaklar örtasidagi farq statistik ahamiyatni yöqotgan.

Bunga sabab nima va kimlarga ta'sir qiladi

Ikkala guruhda ham ballari yuqoriroq ayollar duşmanroq deb baholagan, Xitoydagi xodimlar orasida esa, ustiga-ustak, kamroq samimiy deb ham baholagan; aynan idrok etilgan duşmanlik kamroq yordam va köproq poyonalaş bilan boğlangan. Tadqiqotçilar ijtimoiy rollar nazariyasiga tayanadi: erkaklardan kompetentlik va qat'iyat, ayollardan esa samimiyat va qöllab-quvvatlovçi rol kutiladi, ayolning yuqori kognitiv qobiliyatlari esa bu kutişni buzadi. «Bu intellekt mavjudligi bilan birga paydo böladigan va keyinçalik yanada salbiy şaxslararo xatti-harakatlarga olib boradigan avtomatik, yaşirin taxmindir», — dedi Çavla DW ga bergan izohida. Jamoa buning ayollarning öz xulq-atvori bilan izohlanmasligini tekşirgan: ayollarning yuqoriroq ballari haqiqatan ham biroz köproq dominant deb baholaniş bilan birga bölgan, biroq bu kamroq yordam va köproq poyonalaşni tuşuntirmagan — xulosa kollegalar taxminlariga, ayollarning harakatlariga emas, işora qiladi. Çavlaning aytişiça, tadqiqot şu yili e'lon qilingandan beri unga natijalarda öz tajribasini taniy olgan ayollar yozgan; ba'zilari kollegalarining duşmanligida özini aybdor his qilganini tan olgan.

Mamlakatlar örtasidagi farq va amaliy xulosalar

Erkaklar uçun manzara tanlamaga qarab farq qilgan. AQŞdagi talabalar orasida erkakning balli na kollegalar baholariga, na unga nisbatan munosabatga ta'sir qilmagan. Xitoydagi xodimlar orasida esa ballari yuqoriroq erkaklar kamroq duşman deb baholanib, köproq yordam olgan va kamroq poyonalangan. Mualliflar bu farq gender me'yorlaridagi madaniy farqlarni aks ettirişi mumkinligini taxmin qiladi, biroq bu gipotezani tekşirmagan. Çavla ayollarga intellektini yaşiriş kerak degan xulosaga qarşi: «Bu butunlay notöğri xulosa bölardi». Uning fikriça, kiçik effektlar baribir ahamiyatga ega, çunki ular har kuni boşdan keçiriladi va vaqt ötişi bilan taşviş, öziga işonçsizlik va işdan uziliş hissiga olib kelişi mumkin. U mas'uliyatni taşkilotlarga yuklaydi: rahbarlar jamoa a'zolari bir-biriga qanday munosabatda bölayotganini kuzatib borişi, kompaniyalar esa xodimlar teng qöllab-quvvatlanayotganini muntazam tekşirib turişi kerak. U yakka şaxs uçun oddiy savol taklif qiladi: agar bu kollega erkak bölganida, men ham xuddi şunday javob berarmidim?