Asosiy ma’lumotlar

  • Ueyn King (Orollar Kuki) COP31’ga 2035-yilgaça yiliga 300 mlrd dollarlik «yangi jamoaviy miqdoriy majburiyat»ni amalga oşirişğa e’tibor qaratişni çaqirdi
  • Avvalgi yiliga 100 mlrd dollarlik maqsad, uning sözlariga köra, yaqindağina bajarilgan
  • Moliyalaştiriş mexanizmlaridan biriga mavjud 150 mln dollarga qarşi taxminan 2 mlrd dollarlik 120 ğa yaqin ariza kelgan

Asosiy talab: yangi va’dalar emas, amalga oşiriş

Turkiyada bölib ötayotgan COP31 iqlim sammiti qirğoqlarida Orollar Kuki iqlim özgarişi böyiça direktori Ueyn King rivojlanayotgan mamlakatlarga keyingi va’dalar emas, yiliga 300 mlrd dollarlik majburiyatni bajariş uçun aniq moliyalaştiriş mexanizmlari kerakligini bildirdi. «Asosiysi — haqiqatan ham kelişuvğa erişiş, şunda biz şunday deb ataluvçi yangi jamoaviy miqdoriy maqsad doirasida oldinga siljiy olamiz», — dedi u.

100 mlrd dollardan 300 mlrd dollargaça

King rivojlangan davlatlar ilgari Parij kelişuvi doirasida rivojlanayotgan davlatlarni qöllab-quvvatlaş uçun yiliga 100 mlrd dollar jalb qiliş majburiyatini olganini eslatdi — bu maqsad, uning sözlariga köra, yaqindağina bajarilgan. Keyingi kelişuv 2035-yilgaça rivojlanayotgan mamlakatlar uçun kamida yiliga 300 mlrd dollar jalb qilişni nazarda tutadi. «Biz bunı haqiqatan ham amalga oşirişni xohlaymiz», — deb ta’kidladi u va iqlim jamğarmalariga moliyalaştiriş imkonini beruvçi aniq yöl xaritasi va mexanizmlar zarurligini qayd etdi. U, şuningdek, Moslaşuv jamğarmasining moliyalaştiriş hajmini üç barobar oşiriş qobiliyatini ta’minlaş muhimligini aytdi va aynan şu ikki moliyaviy masala uni sammitğa olib kelganini ta’kidladi.

Kiçik orol davlatlari uçun tösiqlar

King xalqaro iqlim moliyalaştirişiga kirişdagi ma’muriy va texnik tösiqlğa e’tibor qaratdi. Uning sözlariga köra, Orollar Kuki barça tartib-qoidalarni örganişğa ikki yil sarflagan: muvaffaqiyatli arizalar tayyorlaş katta tajriba va institutsional salohiyatni talab qiladi. Köpğina davlatlar xalqaro maslahatçilarga tayanadi, biroq Orollar Kuki öz imkoniyatlarini rivojlantirişğa qaror qilgan — «bu vaqt oldi va bu katta sinov», deb qayd etdi u.

Talab mablağlardan bir neçha barobar yuqori

Kingning sözlariga köra, mavjud iqlim moliyalaştiriş ehtiyojlardan sezilarli darajada past. U taxminan 150 mln dollar mavjud bölgan holda 120 ğa yaqin ariza qabul qilgan mexanizm misolini keltirdi: ayrim arizalar 20 mln dollar atrofida söragan, umumiy talab esa 2 mlrd dollarga yaqin bölgan. «Ehtiyojlar moliyalaştirişdan oşib ketmoqda», — deb xulosa qildi u. King, şuningdek, 2015-yilda Parij kelişuvi qabul qilingani atrofidagi optimizm iqlim va biotipik xilma-xillik muammolariga yetarli darajada javob beradigan barqaror rivojlanişğa töliq aylanmaganini aytdi hamda moliyaviy resurslarning qisqarişi, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlar uçun jiddiy qiyinçiliklar yaratayotganidan oğohlantirdi.