Özbekistonning agrar transformatsiyasi: texnologiyalar, investitsiyalar va oziq-ovqat xavfsizligi

Maydonlarni kengaytiriş örniga hosildorlikka yönaltirilgan kurs

Qişloq xöjaligi Özbekiston iqtisodiyotining muhim qismi bölib qolmoqda, biroq tarmoq yer va suv resurslarining çeklanganligi şaroitida faoliyat yuritadi, şu sababli hukumat ekmayotgan maydonlarni kengaytiriş emas, balki hosildorlikni oşirişga urğu bermoqda. Buning haqida mamlakatning agrar transformatsiyasiga bağişlangan Euronews materialida söz yuritiladi.

Tarmoq raqamlari va 2030-yilgaça bölgan rejalar

Qişloq xöjaligi vaziri Ibrohim Abdurahmonovning aytişiça, Özbekiston har yili taxminan 26 million tonna meva va sabzavot yetiştiradi, mahsulot esa 92 davlat bozoriga yetkaziladi. Hukumat 2030-yilgaça oziq-ovqat eksportini 10 milliard dollargaça yetkazişni maqsad qilgan, 2026–2030-yillar davri esa oziq-ovqat xavfsizligi uçun ustuvor deb e’lon qilindi — içki işlab çiqarişga urğu bilan hamda ösimlik moyi va şakar kabi ayrim tovarlarni importga qaramligini kamaytiriş maqsadida.

Paxta, don va zamonaviy boğlar

Ösiş maydonlarni kengaytirmasdan erişilmoqda: vazir kotibiyati rahbari Şamşod Ergaşevning ma’lumotiça, 2025-yilda paxta taxminan 875 600 gektarda yetiştirildi, oldingi yillardagi million gektardan ortiq maydonga qaraganda kamroq, biroq yiğim deyarli tört million tonga yetdi. Uning aytişiça, 2026-yilda 10 million tonna don yiğib olindi — bunga uruğlikni va ekişni yaxşilaş ham hissa qöşdi. Boğdorçilikda mitti va yarim mitti payvandlarga ötiş hosildorlikni an’anaviy 7–10 tonnadan gektardan 30–35 tonnagaça, ayrim hollarda 50–60 tonnagaça oşirdi, degan edi Respublika boğdorçilikni rivojlantiriş boşqarmasi boşliği Abror Jörayev. 138 gektar maydonga ega xöjalikda olmaning örtaça hosildorligi gektardan 35 tonnani taşkil etadi: korxona vakili Qahramon Ilhombekov texnik jihatdan 50 tonnaga erişiş mumkinligini, biroq bu daraxtlarga haddan taşqari oğir yuklama solişini tuşuntirdi. Mamlakatda jami taxminan 572 600 gektar boğ va uzumzor bor, 2026–2028-yillarga esa 172 ming gektar zamonaviy yuqori hosildor boğ barpo etiş rejalaştirilgan. Fermerlarga gektariga 120 million sömgaça bölgan, yetti yil muddatga va uç yillik imtiyozli davrga ega imtiyozli kreditlar hamda parvariş uçun subsidiyalar — uç yil davomida har yili gektariga beş million söm — mavjud.

Suv, dronlar va raqamli platformalar

Suv tanqisligi tarmoqning asosiy muammosi bölib qolmoqda: Jahon banki ma’lumotlariga köra, mamlakatdagi suv sarfining taxminan 90 foizi qişloq xöjaligiga töğri keladi. 2025-yilning may oyida bank beşta viloyatda suğoriş infratuzilmasini modernizatsiya qiliş böyiça 200 million dollarlik loyihani ma’qulladi — suvning yillik yöqotişlari taxminan 540 million kub metrga qisqarişi va 232 ming gektarda suğoriş yaxşilanişi kutilmoqda. Xöjaliklar darajasida tomçilab suğoriş qöllanilmoqda, 2026-yilda esa Özbekiston 100 ta xitoy agrodronini oldi: ularning yarmi maydonlarni masofadan kuzatiş uçun, qolganlari esa öğit soliş va zararkunandalarga qarşi kuraşiş uçun möljallangan. Ekinlarni sun’iy yöldoşdan kuzatiş, geoinformatsiya tizimlari va sun’iy intellektga asoslangan ilovalar rivojlanmoqda, Agroportal va Agrosubsidy platformalari esa subsidiyalar va davlat xizmatlaridan foydalanişni soddalaştirişga xizmat qilmoqda.

Iqlimga çidamlilik va moliyalaştiriş

Global yaşil ösiş instituti (GGGI) iqlim özgarişiga çidamli qişloq xöjaligi loyihalarida, jumladan Qoraqalpoğistonda iştirok etmoqda va özbek banklariga London fond birjasida yaşil obligatsiyalar çiqarişda yordam bergan, dedi institutning katta mutaxassisi Bahtiyor Rajabov. U, şuningdek, YEBT va Qişloq xöjaligi vazirligi iştirokidagi agrooziq-ovqat sohasidagi investitsiya platformasini ham qayd etdi, uning maqsadi sohaga taxminan 1,5 milliard dollar jalb qiliş. Uning sözlariça, asosiy omil mahalliy salohiyatni rivojlantiriş bölib qolmoqda, çunki suv tanqisligi, tuproqning şörlanişi va yerlarning degradatsiyasi sohaga ta’sirini davom ettirmoqda. Özgarişlarning uzoq muddatli natijalari investitsiyalar fermerlarga mahsuldorlikni oşiriş va yangi bozorlariga çiqişga yordam berişi, ayni paytda suv tanqisligi va iqlimiy muammolarga moslaşişi bilan boğliq böladi.