Olimlar Rossiyada mastlikning zararini har yili YaIMning 0,7 foizi deb baholaydi

Muammoning qamrovi: har yili YaIMning 0,7 foizi

Seçenov universitetining tadqiqoti şuni kö‘rsatdiki, spirtli içimliklarni suiiste’mol qiliş oqibatida Rossiyaga yetkazilgan zarar 2017 va 2025-yillarda YaIMning 0,7 foiziga teng; 2025-yilda bu summa tabiiy ifodada 1,484 trln rublni taşkil etdi. Buni «Gazeta.Ru» naşriga universitet professori Andrey Kulikov ma’lum qildi.

Töğridan-töğri va bilvosita xarajatlar

Soğ‘liqni saqlaş tizimining töğridan-töğri xarajatlari va spirtli içimliklarni suiiste’mol qiliş bilan bevosita boğ‘liq xarajatlar 2025-yil uçun deyarli 85 mlrd rublni taşkil etdi. 2017-yilda ötkazilgan öxşaş tadqiqot 130 mlrd rubldan ortiq baho bergan edi, biroq Kulikov tuşuntirganidek, bu safar olimlar eng kam baho hisoblagan: faqat spirtli içimliklar bilan eng kuçli boğ‘liq kasalliklar hisobga olingan, bemorlar soni esa pastki çegaradan olingan — 3,2 mln kişi, holbuki Rossiyada suiiste’mol qiluvçilar sonining yuqori çegarasi 9,5 mln kişidan oşişi mumkin.

Bilvosita xarajatlar töğridan-töğri xarajatlardan ança yuqori — 1,399 trln rubl

Asosiy yuk bilvosita xarajatlarga töğri keladi: 1,399 trln rubl, şundan 95 foizdan ortiği YaIM yöqotişlariga, asosan mehnatga layoqatli yoşdagi şaxslarning erta ölimi va mehnat unumdorligining pasayişi hisobiga töğri keladi. Bunga, şuningdek, spirtga qaramlik tufayli vafot etgan yoki ota-onalik huquqidan mahrum qilinganlarning farzandlarini boqiş, jinoyat uçun sudlangan mahbuslarga sarfladigan xarajatlar va tibbiy sovutğiçlar (vytrezvitel) xarajatlari ham kiradi.

İçuvçilar kamaydi, lekin bir martalik hajm kö‘paydi

Aholi jon başiga etanol iste’moli barqaror kamaymoqda: 2008-yildagi 15,7 litrdan 2025-yilda 8,06 litrga. Kulikov xulosasiga kö‘ra, hozir içuvçilar soni kamaygan, biroq içuvçilar kö‘p içadi — bu vaqti-vaqti bilan haddan taşqari kö‘p içişning «şimoliy modeli»ga xos holat. Rosstatning 2024-yildagi ijtimoiy sörovi 15 yoşdan yuqori aholining 54,4 foizi spirtli içimlik iste’mol qilganini, bu ikki yil oldinga nisbatan 2,9 foiz punktga kam ekanini kö‘rsatdi, ayni paytda 4,9 foizi haftada bir neça marta içadi.

Mutaxassislar nima taklif qilmoqda

Mutaxassislar fikriça, şimoliy modeldan «janubiy» modelga — ya’ni ovqat paytida va suhbat asosiy bölgan döstona muhitda vino yoki pivo bilan örtaiça iste’mol qilişga ötiş davlat strategiyasining muvaffaqiyatini mustahkamlardi. Bunga spirtli içimliklarning zarari haqidagi bilimlar bilan birga, örtaiça iste’molni oşpazlik tajribasining bir qismi sifatida tuşuntiriş hamda böş vaqt va bayramlarning yangi formatlari yordam berardi. Ta’kidlaymiz, bu tadqiqotçilarning pozitsiyasi, qabul qilingan qaror emas: davlat çora-tadbirlari haqida maqola xabar bermaydi. Xuddi şu naşr ma’lumotlariga kö‘ra, avval rossiyaliklarga yangi yil mastliklariga noyabrda tayyorlaniş tavsiya etilgan edi.