Deputatlar darslik naşriyotlari uçun soliq imtiyozlari töğrisidagi qonunni qabul qildi — va ularni raqamlar bilan asoslaşni talab qildi

Parlament a’zolari nimani qabul qildi

Oliy Majlis Qonunçilik palatasi 3-noyabrda tadbirkorlikni qöllab-quvvatlaşga qaratilgan qonunni qabul qilib, uni Senatga yubordi; hujjat birinçi öqişda 27-oktyabrda ma’qullangan edi. Tuzatişlar Soliq kodeksining 59-moddasini aniqlaştiradi: maktablar uçun vakolatli davlat organi tavsiya etgan darslik-metodik majmualar va boşqa öquv materiallarini naşr etuvçi korxonalar yer soliği va mulk soliği böyiça imtiyozlardan foydalanişi mumkin — biroq buning uçun mazkur faoliyatdan olingan daromadlar ularning umumiy daromadining kamida 90 foizini taşkil etişi lozim. Buni Gazeta xabar qilmoqda. Soliq kodeksining bir qança moddalarining ta’riflari, şuningdek, «Ta’lim töğrisida»gi qonunga muvofiqlaştirildi.

Bahslar: «Bizga darsliklar yetmayaptimi?»

Parlament fraksiyalaridan birining yiğilişida deputat Behzod Tuxtamurodov darslik va qöllanmalar, jumladan raqamli, audio va video formatlardagi materiallarni yaratişda foydalaniladigan mulk uçun imtiyozlarning öziga zarurati şubha ostiga olindi. «Bu imtiyozni beriş uçun bizda qanday asoslar bor? Bu sohada muammo nimada? Raqamlarni keltirişingizni sörayman», — dedi u va qöşimça qildi: «Bizga darsliklar yetmayaptimi? Agar ular yetarli bölsa, unda savol nimada?». Muhokama videosi 28-oktyabrda Instagramda paydo böldi. Işlab çiquvçilar vakili imtiyozlar raqobatni rivojlantiriş va yangi tadbirkorlarni jalb qilişga qaratilganini tuşuntirdi, biroq deputatga naşriyotlar va imtiyozdan foydalanuvçilar potensial soni böyiça statistika taqdim etilmadi. Işlab çiquvçilar naşriyotlar soni haqida qöşimça ma’lumot va imtiyozlardan kelib çiqadigan byudjet yöqotişlari taxminlari bilan prognoz hisob-kitoblarini tayyorlaşga va’da berdi; e’lon qilingan videoda aniq raqamlar eşitilmadi.

Kontekst: darsliklar yetişmasligi va xaridlar

Deputat savoli sönggi yillarda ota-onalar ijtimoiy tarmoqlarda darsliklar yetişmasligi haqida qayta-qayta şikoyat qilgan — ayrim hollarda ular materiallarni özlari sotib olişga yoki çop etişga töğri kelgan — şaroitda yangraydi. Şu bilan birga, 2026-yilgi byudjetda maktab darsliklarini yangilaş uçun deyarli 2 trillion söm ajratilgan — bu 2025-yilga qaraganda 53 foizga köp; maktablar va tayyorgarlik guruhlarini 106,4 million nusxa darslik, iş daftari va qöllanma bilan ta’minlaş rejalaştirilgan edi. Naşr şuni ham qayd etadi: ilgari darsliklarni çop etiş böyiça tanlovlar etender.uzex.uz orqali ğoliblar, tiraj va narx haqidagi ma’lumotlar e’lon qilingan holda ötkazilgan, biroq 2023–2026-yillar uçun oçiq manbalarda xaridlar böyiça şunga öxşaş e’lonlarni topib bölmadi. Şu tariqa, qonun xususiy naşriyotlar uçun rağbatlarni kengaytiradi, biroq bu imtiyozlarning samarasi masalasi oçiq qolmoqda — deputat talab qilgan raqamlar faqat qöşimça ravişda va’da qilindi.

Qonun loyihasining boşqa me’yorlari

Naşriyotlarga beriladigan imtiyozlardan taşqari, hujjat gektaridan 50 sentnerdan ortiq paxta yoki 80 sentnerdan ortiq don oladigan xöjaliklar uçun yer soliği stavkasiga pasaytiruvçi koeffitsientlarni nazarda tutadi; haqiqiy hosildorlik töğrisidagi ma’lumotlarni Qişloq xöjaligi vazirligi Soliq qömitasiga uzatadi. Raqamli suv sarfi hisoblagiçlari bölmagan guruççilik va baliqçilik xöjaliklari uçun suv resurslaridan foydalaniş soliği stavkasi ikki barobar miqdorda qöllanadi. Bu me’yor ham bahslarga sabab böldi: UzLiDeP deputati Saydullo Azimov uzoq tumanlardagi tadbirkorlarga qöşimça yuklama haqida ogohlantirib, soliqlarni oşiriş örniga hisoblagiçlarni örnatişni rağbatlantirişni taklif qildi. Suv xöjaligi vazirining örinbosari Ötkir Şeraliyev suv tejaş texnologiyalari taxminan 30–40 foiz suv tejaş imkonini berişini aytib, ularni joriy etayotgan xöjaliklar uçun soliq yuklamasini kamaytirişning amaldagi mexanizmlarini eslatdi. Qonun loyihasida, şuningdek, çiqindilarni yiğiş, saralaş va qayta işlaş korxonalari hamda ayrim loyihalar investorlari uçun imtiyozlar böyiça tuzatişlar ham mavjud.