«Black Sky»: Buyuk Britaniya elektr va internetni uç kun uzilişiga qanday tayyorlanmoqda

Asosiy ma’lumotlar

Buyuk Britaniya hukumati «Black Sky» — elektr, aloqa va ta'minotni kamida 72 soatga öçirib qöyadigan hodisa uçun reja işlab çiqmoqda
Buyuk Britaniya hukumati «Black Sky» — elektr, aloqa va ta’minotni kamida 72 soatga işdan çiqaradigan hodisa uçun reja işlab çiqmoqda
BBC internet va resurs yetkazib berişsiz uç kun işlaydigan, taxminan 100 xodimli favqulodda radiostudiyani tayyorlamoqda
Lankasterda yordam bergan mis simli qöngöiroq telefonlari 2027-yil 31-yanvarda öçiriladi; FM-radioning kelajagi hukumat qayta kö'rigida
Lancasterda yordam bergan misli qözğalmas telefonlar 2027-yil 31-yanvarda öçiriladi; FM-radio kelajagi hukumat qayta körib çiqişida

«Black Sky» nima va nega undan gapira boşlaşdi

Buyuk Britaniyada «Black Sky» — elektr energiyasi, suv ta'minoti, dökonlar va aloqaning bir vaqtda işdan çiqişiga olib keladigan yirik nosozlik stsenariysi muhokama qilinmoqda. Yaqinda ötgan mamlakat barqarorligi böyiça sammitda bunday hodisaga heç bölmaganda 72 soat çidaş zarurligi aytilgan. Fuqarolik mudofaasi muhitida «biz anarxiyadan töqqiz taom narida» degan ibora yuritiladi — bu uç kun ovqatsiz qoliş inqirozni xaosga aylantirişi mumkinligidan qörqqanlikni eslatadi. Buning haqida BBC muxbiri Devid Sillito mamlakatning zaxira rejalari haqidagi materialida gapirib berdi.

Lankaster darsi

Mutaxassislar uçun boşlanğiç nuqta bölgan voqea: 2015-yil 5-dekabr kuni soat 22:45 da Lankaster şahridan oqib ötuvçi Lun daryosi qirğoqlaridan çiqib ketdi va şahar elektr energiyasisiz qoldi — 61 500 kişi yoruğlik va isitişdan mahrum böldi, suv ta'minotining bir qismi nasoslar sababli işdan çiqdi, vokzal, yonilği şoxobçalari va dökonlar yopildi, bankomatlar va svetoforlar işlamadi. Faqat ikkita aloqa tizimi saqlanib qoldi: mis simlardagi qöngöiroq telefonlari va FM-radio. Mahalliy The Bay tijorat radiostansiyasi generatordan işladi, muxbir esa ofat zonasidan çiqib, ma'lumotlarni telefon orqali uzatdi. Lankaster universiteti professori, xavfsizlik va elektr tizimlari mutaxassisi Rojer Kemp uç oydan keyin sodir bölgan voqeani tahlil qilib çiqdi: hisobotda eng işonçli axborot manbasi 1960-yillardagi qaroqçi Radio Caroline muhandislariga taniş texnologiyadagi stansiya bölgani qayd etilgan edi.

BBC va hukumat rejalari

BBCning «Black Sky» holati uçun öz rejasi bor: taxminan 100 xodim internetga böğliq bölmagan himoyalangan aloqa kanallari hamda kamida uç kunlik yoqilği, suv va oziq-ovqat zaxirasi bölgan maxsus favqulodda radiostudiyadan efirga çiqadi. Studiya oldindan tayyorlangan hukumat xabarlarini uzatadi — ularning stsenariylari allaqaçon hukumat saytida e'lon qilingan; körsatmalar orasida bir kunda qança suv içiş va hojatxonani yuvişsiz qanday tozalaş bor. Radio uzatiş minoralari internetdan ajratilgan va generatorlarga uç kun işlaş uçun 5 dan 40 000 litrgaça dizel baklari bilan jihozlangan — FM eşittiriş köp energiya talab qiladi. Jamoalar örtasidagi aloqa sun'iy yöldoş telefonlari orqali boradi, ular işdan çiqsa, protokollar va uçraşiş nuqtalari nazarda tutilgan. BBCning bir mansabdori dastlab beş–yetti kun hisoblanganini, ammo milliy energiya tizimi operatori Neso oxirgi maslahatida quvvat ehtimol ikki–uç kunda qaytarilişi aytganini ma'lum qildi.

Yana nima qilinmoqda va nima bahsga sabab bö'lmoqda

Hukumat energiya tarmoğiga aniq tahdid yöqligini, «Be Prepared» kampaniyasi esa har qanday inqirozga möljallanganini ta'kidlaydi. Şunga qaramay, zaxira tizimlari ustida iş davom etmoqda: balandlikdagi «psevdosun'iy yöldoşlar» (HAPS) — mamlakat ustida aylanib, kamida bir hafta favqulodda mobil aloqa va internetni ta'minlay oladigan samolyotlarga £70 mln ajratilmoqda. Enduring Atmospheric Platforms kompaniyasining dastur direktori Riko Çandra yer tizimlari işdan çiqqanda sun'iy yöldoşlarning zaxira variant sifatidagi imkoniyatlari çeklanganligini qayd etdi. Milliy tayyorgarlik komissiyasi raisi lord Harris zaif joylarga e'tibor qaratadi: elektr uzilişi suv ta'minotini töxtatadi, muzlagan oqova suvlari tiqilib qoliş va kanalizatsiyaning teskari oqişiga olib keladi. U, şuningdek, favqulodda xizmatlar aloqasini radiodan 4G/5G mobil texnologiyalariga ötqazilişini tanqid qiladi — uning sözlariga köra, mobil tarmoq işdan çiqsa qutqaruvçilar aloqasi ham zarar köradi; hukumat esa zamonaviy texnologiyalarga ötişni «barqaror va işonçli» deb ataydi. Muhokamaga turtki bölgan voqea 2025-yil aprelida Ispaniya, Portugaliya va Fransiyaning janubi-ğarbida yuz bergan yirik blekaut edi.

Paradoks: eski tizimlar yöq bölib bormoqda

Diqqatga sazovor joyi şundaki, «Black Sky»ga tayyorgarlik Lancasterda eng çidamli texnologiyalar sifatida özini körsatgan yeçimlardan voz keçiş bilan bir vaqtga töğri keldi. Elektr energiyasisiz işlaydigan misli qözğalmas telefon tarmoği 2027-yil 31-yanvarda öçiriladi; hukumat bunga javoban mis liniyalar energiya uzilişlarida foydali zaxira bölgan, ammo endi işonçsiz va ta’mirlaş qiyin bölib qolganini aytadi. FM-radio kelajagi ham hukumat qayta körib çiqişida. Roger Kempning özi borayotgan taraqqiyotni şubha bilan baholaydi: «Agar biror narsa bölsa, biz orqaga qaytdik», — dedi u va umumiy foydalanişdagi telefon tarmoğini öçiriş elektr quvvati yöqolganda aloqa uçun öylangan sxemaning yöqligini körsatadi, deb qöşdi. Yevropada hukumatlar xonadonlarga favqulodda vaziyatlar uçun zaxira yiğişni muntazam tavsiya qiladi, ammo BBC ma’lumotiga köra Buyuk Britaniya bunday ogohlantirişlarda orqada qolmoqda.