Trampning oraliq saylovlardagi mağlubiyati: bu AQŞ va Hindiston munosabatlari uçun nimani anglatadi

Kongressda muvozanatning özgarişi

Oraliq saylovlar natijasiga köra Demokratik partiya işonçli ğalaba qozondi va Kongressning ikkala palatasi nazoratini qölğa oldi. Donald Trampning Respublikaçilar ma'muriyati uning muddati tugaguniga qadar qonun çiqaruvçilardan yangi darajadagi nazoratga duç keladi, deb yozadi Deutsçe Welle. Naşr qayd etadiki, Nyu-Dehli va Vaşington örtasidagi munosabatlar tugallanmagan savdo bitimi, migratsiyaga çeklovlar va Hindistonning Rossiya nefti hamda qurolini sotib oliş atrofidagi kelişmovçiliklar tufayli tarang qolmoqda — AQŞ 2026-yil mart oyida neft embargosidan istisno bergan va oktyabrda Tramp Rossiyaga qarşi ba'zi sanksiyalarni qisman bekor qilgan bölsa-da.

Savdo va H-1B vizalari

Trampning Hindiston siyosati uçun tö'ğridan-tö'ğri sinov — savdo. Tramp va boş vazir Narendra Modi fevral oyida muhokama qilgan oraliq ramziy hujjatbaribir rasmiylaştirilmadi: mamlakatlar bozor kirişi va savdo majburiyatlari masalalarida hanuzgaça kelişa olmayapti. Şanti Mariet D'Souza (Mantraya strategik tadqiqotlar instituti) yangi Kongressdan ma'muriyatning protektsionizm çoralariga kuçaytirilgan nazorat hamda ekologik va mehnat masalalari böyiça aniqroq me'yorlar kutişini bildirmoqda. Eng yirik eksport bozori AQŞ bölgan Hindiston uçun bu biroz nafas oliş imkonini berişi mumkin, biroq uning baholaşiça, ikki davlatning strategik hamkorligi saqlanadi. Migratsiya böyiça manzara boşqaça: H-1B vizalari qoidalarining qat'iylaşuvi, jumladan ayrim yangi arizalar böyiça 100 000 dollar (88 761 yevro) miqdoridagi tö'lov hind mutaxassislari va texnologiya kompaniyalarini xavotirga soldi. Kaliforniyalik immigratsiya huquqşunosi Rajkrişna Ayer demokratik kö'pçilik bu mavzuda nazoratni kuçaytirişi mumkin, ammo Tramp farmoni bilan joriy etilgan çoralarni avtomatik ravişda bekor qilmasligi fikrida. Uningça, yangi yiğim ehtimol kuçga kirmaydi yoki federal sudlar tomonidan bekor qilinadi, çunki «yiğimlar oqilona emas», bunday miqyosdagi qonunçilikni faqat Kongress qabul qilişi mumkin. Şu bilan birga, u ötgan 25 yildan ortiq vaqt davomida Kongress migratsiya böyiça «heç narsa qilmaganini» qayd etadi.

Rossiya nefti, Eron va Pokiston

Demokratik Kongress Hindistonning Rossiya energiyasini sotib oliş bahsidagi kursni özgartirişga majbur qilişi yoki qilmasligi noma'lum: sentyabr oyida Rossiya sanksiyalari böyiça övoz berişda kö'plab demokratlar respublikaçilar bilan birga Moskvaga qarşi savdo çeklovlarini qöllab-quvvatlagan edi. D'Souza ma'muriyat Moskvaga qaramlikni kamaytiriş kursini saqlab qoladi, biroq Nyu-Dehli bilan munosabatlarni keskinlaştirmaslik uçun diplomatik ehtiyotkorlik bilan harakat qiladi, deb hisoblaydi. Qö'şimça omil — Erondagi uruş: yangi eskalatsiya Yaqin Şarqdagi energiya yetkazib berişiga ta'sir qilib, Hindistonni neft importiga yuqori ehtiyoji tufayli yanada zaifroq qilişi mumkin. Hindistonning AQŞ va Isroildagi sobiq elçisi Navtej Sarna xulosalarga şoşilmaslikni sö'raydi: «Köp narsa Trampning reaksiyasiga bögliq bö'ladi», — lekin Vaşington «bahsliroq joy»ga aylanib, qiyin masalalarda Kongress qarşiligi kuçayişini, bu esa uning sö'zlariga köra, munosabatlarning uzoq muddatli kelajagi uçun foydali bö'lişini kutmoqda. Xavfsizlik masalasi ham qolmoqda: Hindiston Rossiya qurol eksportining eng yirik xaridori bölib, bu Vaşingtonni bezovta qiladi, Nyu-Dehli esa AQŞning Pokistonga yetkazib berişlarigaqarşi, jumladan F-16 qiruvçi samolyotlari uçun 686 million dollarlik harbiy texnologiyalar sotuviga itiraz bildiradi.

Başorat qiliş osonroq Vaşingtonmi yoki qattiqroq Trampmi?

Asosiy savol — saylovlar Vaşington uçun başorat qilişni osonlaştirdimi yoki Trampni qarama-qarşilikka köproq moyil davlat arbobi qilib yuboradimi. Zaiflaşgan prezident mamlakat içida kompromisslarni izlaşi mumkin, ammo Kongress qarşiligiga taşqi siyosatda çiziqni qattiqlaştiriş orqali javob berişi ham ehtimol. Amitabh Mattu (Javoharlal Neru universiteti) oqibatlarni hozirça baholaş erta ekanligi haqida ogohlantiradi: agar Tramp hindlar, xususan diasporaning bir qismi öz partiyasining mağlubiyatida rol öynagan deb qarorsa, Nyu-Deliga «yana ham qattiq zarba» berişi mumkin. Observer Researç vakili Harş Pant esa aksinça, prezident taşqi siyosatda katta vakolatlarni saqlab qolganini, AQŞ va Hindiston hamkorligi esa an’anaga köra ikkala partiya tomonidan ham qö’llab-quvvatlanişini ta’kidlaydi — uning sö’zlariga köra, Hindiston Oq uy va Kongress örtasidagi nizolarning predmetiga aylanişi dargumon. Şu bilan birga, sö’nggi ikki yillik tajriba, uning fikriça, Hindiston uçun hamkorliklarni diversifikatsiya qiliş va bitta öyinçiga qaramlikni kamaytiriş zarurligini tasdiqlaydi: «Qorakö’l saylovlari bu hisob-kitoblarni aslida özgartirmaydi».