Respublikaçilar AQŞ oraliq saylovlarında mağlub böldi: asosiy omil iqtisodiyot böldi

Oraliq saylovlarda mağlubiyat

Respublikaçilar AQŞdagi oraliq saylovlarda yirik mağlubiyatga uçradi: demokratlar Vakillar palatasi va Senat nazoratini qölga kiritdi. Buni AFP xabar qildi, sabablari maşhur şior — Bill Klintonning 1992-yilgi saylov kampaniyasidagi «Bu iqtisodiyot, ahmoq» iborasida yotişi mumkinligini qayd etdi. Analitiklarning baholaşiça, saylovçilar uçun asosiy omillar Eron uruşi va prezident Donald Trampning tarif siyosati bilan böğliq bölgan qayta kuçaygan inflyatsiya, mehnat bozorining turğunligi hamda ösib borayotgan tengsizlik böldi.

Inflyatsiya va yöqilğí narxlari

AQŞdagi inflyatsiya Jo Bayden davrida, 2022-yilda pandemiya stimullari va past stavkalar fonida 9,0% çöqqisiga çiqdi, söng pasaya boşladi, ammo FRBning 2% maqsadiga yetmadi va 2023-yildan yana ösişni davom ettirdi. 2025-yilda Tramp hokimiyatga kelgaç, avvaliga yirik tariflar uni tezlaştirdi, fevral oxirida esa Eron uruşi: Tehronning javob harakatlari Hormuz böğözini blokirovka qildi va jahon energiya narxlari keskin oşdi. Iste'mol inflyatsiyasi may oyida uç yillik rekord daraja — 4,2%ga yetdi va şu daraja atrofida saqlanib qolmoqda. Çorşanba kuni e'lon qilingan ma'lumotlarga köra, benzin uruş boşlangan 28-fevralga nisbatan örtaça 38% qimmatlaşgan. EY-Parthenon boş iqtisodçisi Gregori Dako AFPga bergan izohida saylovçilar uçun nafaqat narxlar yuqoriligi, balki ular beş yildan ortiq vaqt yuqori bölib qolayotgani ham muhimligini ta'kidladi: «Bu poyafzalimdagi toşga öxşaydi — boşida ağrimaydi, lekin vaqt ötişi bilan tobora bezovta qiladi». Kampaniya davomida Tramp va respublikaçilar inflyatsiya jiddiy muammo emas, demokratlar esa «tannarx inqirozini» öylab topganini ta'kidlab kelgan edi.

Mehnat bozori va tengsizlik

Iqtisodçilar AQŞ mehnat bozorini «kam işga qabul, kam işdan böşatiş» formulasi bilan tavsiflaydi: bozor barqaror, ammo ösiş imkoniyatlarini deyarli bermaydi. Işsizlik va yangi iş örinlari yaratiş barqaror qolsa-da, yangi vakansiyalar kam sonli sohalarga — söğliqni saqlaş va qurilişga töplangan, maoşlar asosan inflyatsiyadan orqada qolmoqda, şu bois rasmiy ma'lumotlarga köra oxirgi ölti oyda köpçilik xodimlarning daromadi pasaygan. «Işsizlik darajasiga qarasangiz, iş xohlayotganlarning köpçiligida iş bor, — dedi Dako. — Muammo şundaki, odamlarni şaroitlar, maoş yoki lavozimning yöqmasligi bezovta qilişi mumkin». Uning aytişiça, xodimlarning işdan qoniqişi «tarixiy jihatdan ança past». Rasmiy jihatdan iqtisodiyot kuçli körinadi: 2026-yil uçinçi çoragida YaIM ösişi 3,4%ni taşkil etdi, aksiyalar esa yil boşidan buyon rekordlarni yangilamoqda. Lekin iqtisodçilar uzoq vaqtdan buyon ösiş samaralarining notekis taqsimlanişi haqida ogohlantirib keladi: may oyida, Uoll-strit indekslari tarixiy çöqqilarda turgan paytda, Nyu-York federal zaxira banki iqtisodçilari oziq-ovqat yetişmasligining «sezilarli ösişini» qayd etib, boyroq uy xöjaliklari yutuqqa erişadigan, kambağalroqlar uçun esa qimmat hayot istiqbollarni toraytiradigan «K-şaklidagi iqtisodiyotni» tasvirlagan edi.

Yangi hokimiyatning çeklangan imkoniyatlari

Inflyatsiya endi Kongressni nazorat qilayotgan demokratlar uçun asosiy mavzu bölib qolsa-da, Unicredit iqtisodçisi Jonatan Şrer qonun çiqaruvçilarning harakat erkinligi çeklangan bölişi ehtimoli borligini ogohlantirdi: Kongressda inflyatsiyaning ikki asosiy omili — Eron uruşi va tariflarga ta'sir körsatiş vositasi yöq. Bu, analitikning baholaşiça, saylov natijasini belgilagan iqtisodiy sabablarning Kongressdagi hokimiyat almaşinuvidan keyin ham saqlanib qolişini anglatadi.