Markaziy bank arzonlaşgan tovarlar misollarini keltirdi va stavka hamda narxlar nega har xil harakatlanişini tuşuntirdi

Jurnalist savoliga javob

Markaziy bank raisining örinbosari Nodirbek Açilov 4-noyabr kuni asosiy stavka hamda 2027–2029-yillar üçün pul-kredit siyosatiga oid qarorga bağışlangan matbuot anjumanida Özbekistonda narxlar oşirilgandan keyin deyarli heç qaçon pasaymasligi haqidagi fikrga qoşilmadi. Savolni «Özbekiston ovozi» gazetasi jurnalisti berdi: u yoqilği, elektr energiyasi va asosiy oziq-ovqat mahsulotlarining doimiy qimmatlaşuvidan xabar berib, bunday şaroitda regulyator stavkani qanday qilib pasaytirişni rejalaştirayotganini söradi. Buni Gazeta.uz yozadi.

MB ma’lumotlari nimani körsatadi

Açilov dinamika aniq tovarlar va xizmatlar böyiça har xil keçayotganini tuşuntirdi. Iste’mol savati 517 ta pozitsiyani öz içiga oladi, ulardan qariyb 40 foizi — xizmatlar. 2025-yilning iyunida narxlar öşişining tezlaşuvi taxminan 45 foiz pozitsiyada kuzatilgan bölsa, hozir ularning uluşi 22–25 foizgaça qisqardi, qolgan 70–75 foiz tovarda esa narxlar öşişi sekinlaşdi. Narxlar nafaqat oşib, balki pasayişi ham mumkinligiga misol sifatida u valyuta kursini keltirdi: ikki yil oldin dollar kursining 11 900 sömgaça tuşişini deyarli heç kim kutmagan edi, xolos, kurs 12 700–12 800 sömgaça kötarilgan davrlar ham bölgan edi.

Narxlar pasayişiga misollar: moy, kiyim, taksi

Narxlarning haqiqiy pasayişini Açilov ösimlik moyi bozori misolida körsatdi: pandemiyadan keyin bir litr 30–35 ming söm turar edi, hozirda bozorda 18, 19 va 22 ming sömlik moy bor. Uning baholaşiça, şunga öxşaş jarayonlar kiyim-keçak va boşqa oziq-ovqat bölmagan tovarlar bozorida ham keçmoqda, bu yerda mahalliy işlab çiqaruvçilar va importçilar örtasidagi raqobat kuçaymoqda, şuningdek taksi bozorida ham, yangi agregatorlarning paydo bölişi ayrim hollarda yirik öyinçilarni tariflarni pasaytirişga majbur qilgan. MB raisi örinbosari buni oçiq iqtisodiyot bilan bağladi: agar tovar qimmatlaşsa, import şaroitlari oçiq bölsa va boj tariflarining ta’siri minimal bölsa, tadbirkorlar boşqa mamlakatlardan yetkazib berişni oşiradi va raqobat narxlarning pasayişiga yordam beradi. Raqobat, u qoşimça qildi, yoqilği qimmatlaşuvining ikkilamçi ta’sirlarini ham çeklaşga qodir, çunki kompaniyalar qoşimça xarajatlarni har doim töliq iste’molçilar zimmasiga yuklay olmaydi.

Oziq-ovqat nima üçün qimmatlaşib bormoqda

Biroq Açilov asosiy oziq-ovqat mahsulotlari bozorida vaziyat murakkabroq ekanini tan oldi: ayrim toifalarda narxlar öşişi 8–10 foizga yetadi. Göşt taklifini tez oşiriş mumkin emas, çunki çorvaçilik işlab çiqarişini qisqa muddatda kengaytirib bölmaydi. U hukumatning çoralarini — göşt mahsuloti importida transport xarajatlarini kompensatsiya qiliş, kreditlar va imtiyozlarni — eslatib ötdi va parrandaçilikdagi ijobiy özgarişlarni qayd etdi, ular, uning baholaşiça, tovuq göşti narxlarining barqarorlaşişiga yordam beradi. Uning sözlariga köra, narxlar dinamikasiga nafaqat pul-kredit şaroitlari, balki raqobat darajasi, bozorlarning rivojlanişi va tadbirkorlarning tezda taklifni oşira oliş qobiliyati ham ta’sir qiladi.

İnflyatsiya va stavka böyiça qaror

Markaziy bank ma’lumotlariga köra, 2026-yil sentyabrda yillik inflyatsiya 6,4 foizni taşkil etdi, avgustdagi 6,2 foiz va ötgan yil sentyabridagi 8 foizga nisbatan. Oziq-ovqat inflyatsiyasi 6,3 foiz, oziq-ovqat bölmagan tovarlar böyiça 5,8 foiz, xizmatlar böyiça 7 foizni taşkil etdi, bazaviy inflyatsiya 5,5 foiz darajasida saqlanib qoldi. Sentyabrdagi tezlaşuvni Açilov, avvalo, meva-sabzavotlarning mavsumiy qimmatlaşuvi, şuningdek yoqilği va ayrim xizmatlar narxlarining öşişi bilan izohladi. Öşa kuni MB boşqaruvi asosiy stavkani yillik 14 foiz darajasida saqlab qoldi, bunga asosiy sabab sifatida yuqori içki talab va inflyatsiya xavflarini körsatdi. Regulyatorning bazaviy stsenariysiga köra, inflyatsiya 2027-yilning ikkinçi yarmida maqsadli 5 foizga yaqinlaşişi va 2028–2029-yillarda şu belgi atrofida saqlanişi kerak.

Bir oyda nima qimmatlaşdi va arzonlaşdi

Statistika milliy komiteti maʼlumotlariga köra, bir oyda limon va apelsin (har biri 12,1%), mandarin (11,9%), uzum (5,6%) va patisson (3,7%) eng köp arziladi; şuningdek, teatrlar xizmatlari (2,9%), olma (2,4%), banan (1,7%), şakar (1%) va sement (0,9%) narxlari pasaydi. Eng köp qimmatlaşgani yangi pomidor (14,2%), bodring (13,5%) va sabzi (12,4%) böldi. Davlat maktabgaça taʼlim xizmatlari (6,8%), yuridik xizmatlar (6,6%), oliy taʼlimda kontrakt asosida öqiş (6,3%), kartoşka (5,5%) va tuxum (5,3%) narxlari oşdi. Avtomobillar uçun propan va AI-95 benzinining narxi har biri 4,2% ga qimmatlaşdi.