Janubiy Koreya Yevropaga arktika yölini sinab kördi: 50 kunda dumaloq parvoz

Arktika orqali sinov parvozi

PanStar Acro konteyner kemasi 22-avgustda Janubiy Koreyaning Pusan portidan jönab, oktabrda Rossiyaning şimoliy sohilini Şimoliy dengiz yöli orqali aylanib ötib Ğarbiy Yevropaga parvozini yakunladi, deb xabar beradi Deutsçe Welle. Kema Britaniyaning Felikstou şahriga, söngra Rotterdam va Gdanskka borib qaytgan dumaloq yölni Şimoliy dengiz yöli orqali atigi 50 kunda bosib ötdi — bu Suvayş kanali orqali eng tez parvozlarga qaraganda kamida 10 kun tezroq. Yöl taxminan 7000 kilometrga qisqaroq bölib, geosiyosiy jihatdan beqaror hudud hisoblangan Yaqin Şarqni çetlab ötiş imkonini beradi. Kemaning özi muzkirar emas, lekin konstruktsiyasida muzga çidamlilik elementlari mavjud.

Yöl nima uçun mumkin böldi va u nimani va’dalaydi

Ön yillar davomida Şimoliy dengiz yöli Şimoliy qutb atrofidagi muz qoplami tufayli ötib bölmas edi; iqlim özgarişi sababli muzlarning çekinişi navigatsiyani mumkin qilmoqda, garçi yilning ayrim davrlarida savdo kemalariga hozir ham muzkirar hamrohligi kerak böladi. Arktika kengaşi ma’lumotlariga köra,ötgan yili Arktikada rekord darajadagi 1812 kema işlagan — bu 2013-yilga nisbatan 40 foizga köp. Singapurdagi Rajaratnam xalqaro tadqiqotlar maktabining dengiz tahlilçisi Jozef Kristanto yöl Janubiy Koreyaga Hind okeanining şimoli-ğarbiy qismidan çetlab ötib Yevropa bozorlari bilan yaqinroq aloqa örnatiş imkonini berişini, taşiş xarajatlari va muddatlarini qisqartirişi, Pusanning mintaqaviy dengiz markazi sifatidagi mavqeyini mustahkamlaşi va koreys kemasozligi uçun imkoniyatlar yaratişi mumkinligini ta’kidladi. Prezident Li Çje Myon hukumati 2030-yilga qadar Şimoliy dengiz yöli böylab muntazam tijorat parvozlari yölga qöyilişini belgilagan; ötgan parvoz esa faqat logistika sinovi bölgan.

Geosiyosiy fon va xatarlar

DW muxbirlari söragan tahlilçilar Rossiyaning Ukrainaga bosqinitufayli unga qarşi çiqayotgan davlatlar Li Çje Myon Seulning Moskva bilan iqtisodiy aloqalarini kengaytirişga intilayotganidan xavotirda ekanini, bu Kiyev va uning ğarb ittifoqçilarining Rossiyani izolyatsiya qiliş sa’y-harakatlariga zid kelişini aytmoqda. Kristantoning fikriça, Rossiyadan «strategik qaramoqlikning yangi şakli» xavfi ham bor, çunki Moskva özining arktika sohil çiziği böylab kema qatnovini sezilarli darajada nazorat qiladi va tartibga soliş hamda muzkirar yordami körsatiş orqali bosim ötkazişi mumkin. Yevropa nuqtai nazaridan Rossiya bilan yaqinroq iqtisodiy aloqalar uning izolyatsiyasi böyiça sa’y-harakatlarga zarba beradi. U, şuningdek, Yevropa diplomatlari taşvişi Şimoliy dengiz yölidan taşqariga çiqişini, ma’lumotlarga köra, avgust oyida sanksiyalangan Rossiya tankerlarida taxminan 165 000 tonna yoqilği yetkazib berilgani ham qamrab olişini ta’kidladi. Bularning barçasi KXDR Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşida yordamga qöşin yuborayotgan şaroitda keçmoqda.

Seulning motivlari: iqtisod va Moskvaga signal

Seuldagi Kukmin universiteti professori Andrey Lankovning baholaşiça, Janubiy Koreya Şimoliy dengiz yölidan manfaatdor, çunki iqlim özgarişi «töliq iqtisodiy ma’noga ega» yölni oçiq qilgan. Ayni paytda uning sözlariga köra, Seul Rossiya hukumatiga munosabatlarni qurişga tayyor ekanini signal qilmoqda — jumladan, Vladimir Putinga ta’sir qilib, u KXDRga köproq qurol yetkazib bermasligiga erişiş umidida. Lankov buni Seulning Kiyev bilan munosabatlarining sovişi bilan ham boğlaydi: sentabrda prezident Vladimir Zelenskiy BMT Boş Assambleyasida Ukrainada asir olingan ikki şimoliy koreyalik Janubiy Koreyaga topşirilganini tasdiqladi. Seul keskin javob berib, Zelenskiy topşirişni maxfiy saqlaş haqidagi kelişuvni buzganini ma’lum qildi; janjal uzr söraş talabi va janubiy koreyalik diplomatlarning bir qismini Kiyevdan çaqirib olişbilan diplomatik mojaroga aylandi. Lankov mojaro qisman namoyiş bölişi mumkinligini aytadi: u Li ma’muriyatiga Kiyevdan uzoqlaşib, Ukrainaga moddiy yordam körsatiş bosimiga qarşilik qiliş imkonini bergan bölur, bu Moskvada ijobiy baholanardi, Rossiya esa KXDRga ilğor harbiy texnologiyalarni bermaslik orqali «javob qaytarişi» mumkin edi.

Ehtiyotkor kurs

Lankovning sözlariga köra, hozir Janubiy Koreya «radar ostida uçişni», imkoniyatlarni örganişni va uruş tugab, Rossiyadan sanksiyalar olib taşlanadigan paytga tayyorlanişni xohlaydi. Kristanto ham «ehtiyotkor va bosqiçma-bosqiç yondaşuv»ni kutmoqda: Seul ösib borayotgan Xitoyning arktika taşuvlariga qiziqişi, biroq ğarb hamkorlarini ortiqça bezovta qilişdan saʼylanadi. Uning taʼbiri bilan aytganda, Janubiy Koreya Rossiya va Ğarb örtasida tanlov qilmaydi, balki asosiy strategik munosabatlarni qurbon qilmasdan, potensial foydali iqtisodiy imkoniyatni saqlab qolişğa harakat qiladi.