Arab aviakompaniyalari 2026-yilda 3,82 mlrd yevro sof zarar bölişini prognoz qilmoqda

Zarar prognozi va yoqilği xarajatlarining ösişi

Yaqin Şarq va Şimoliy Afrikaning 39 aviakompaniyasini — jumladan Qatar Airways, Emirates, Etihad Airways va Gulf Airni birlaştirgan Arab aviataşuvçilari taşkiloti (AACO) Döhadagi yillik umumiy yiğilişida 2026-yil böyiça hisobotni taqdim etdi. Prognozga köra, taşkilot a'zolari 4,3 mlrd dollar (3,82 mlrd yevro) sof zarar köradi, yuk aviataşuvlari hajmi esa 5,2 foizga kamayadi. Buni Euronews AACO hisobotiga tayanib xabar qildi.

Tarmoqqa bosim östiruvçi omillar

Hisobotda mintaqaviy taşuvçilar balansiga bosim «geosiyosiy noaniqlik» va «moliyaviy şaroitlardagi tebranişlar» bilan boğlanadi. AACO ta'kidlaşiça, ayrim aviakompaniyalar körsatkiçlari «hablar joylaşuviga va qarama-qarşiliklardan zarar körgan bozorlarga jalb etilganlik darajasiga qarab sezilarli darajada farq qiladi». Xarajatlar tuzilmasi ham sezilarli özgaradi: agar 2025-yilda yoqilği AACO a'zolarining operatsion xarajatlarining 27,9 foizini (butun tarmoq böyiça — 25,4 foizni) taşkil etgan bölsa, 2026-yilda bu körsatkiç a'zolar uçun 37,3 foiz, tarmoq uçun esa 31,4 foiz bölişi prognoz qilinmoqda. Şu bilan birga, taşkilot 2026-yilda tarmoq «kutilganidek foydali qolişini», garçi sekinroq sur'atlarda bölsa-da, ta'kidlaydi. Prognozga köra, aviatsiya tarmoğining global sof foydasi taxminan 23 mlrd dollargaça (20,5 mlrd yevro) qisqaradi — bu COVID-19 pandemiyasi va uning oqibatlari hisobga olinmagan holda 12 yil içidagi eng past körsatkiç.

Yevropa karbonat angidrid savdo tizimi atrofidagi bahs

Yiğilişning alohida mavzusi Yevropa Ittifoqining tartibga soliş bosimi böldi. Arab taşuvçilari yevropa emissiya savdo tizimiga (ETS) nisbatan xavotir bildirişdi; ularning fikriça, bu tizim adolatsiz qöşimça xarajatlar yaratişi mumkin. AACO boş kotibi Abdul Vahhab Teffaha Euronews Travel'ga bergan izohida masalani «suverenitet» deb atadi: uning sözlariga köra, YI ICAO bilan kelişilganidan yuqori maqsadlar qöyişga haqli, ammo ETS'ni Yevropa iqtisodiy zonasidan uçib çiqadigan va 2029-yilgaça Frankfurt aeroportidan 5000 km radiusdagi uçinçi mamlakatlarga yetib boradigan reyslarga kengaytiriş — bu «ekstrritoriallik, boşqalarning suverenitetiga tajovuz» bölib, Çikago konventsiyasiga putur yetkazadi. Uning sanab ötişiça, bu Turkiyadan Iroq orqali Dubaygaça bölgan mamlakatlarga, şuningdek Sudan, Misr va Marokkoga ta'sir qiladi. Yiğiliş bunday kengayişga qarşi kuraşuvçi Aviatsiya va atrof-muhit töğrisidagi Rezolyutsiyani qabul qildi. Teffaha, şuningdek, ikki tomonlama xarajat xavfini ham körsatib ötdi: amaldagi CORSIA sxemasi aviakompaniyalarni xalqaro reyslar emissiyasining bir qismini qoplaşga allaqaçon majbur qiladi va agar ETS hamda CORSIA bir-birining tölovlarini tan olmasa, taşuvçilar ikki marta tölaşga majbur böladi. Ma'lumot uçun: aviatsiya sektori 2012-yil 1-yanvarda EU ETS'ga kiritilgan edi, biroq tizimning Yevropadan taşqaridagi mamlakatlarga va ulardan amalga oşiriladigan reyslarga tatbiqi öşa yilning keyinroq töxtatilgan edi.

Qiyinçiliklarga qaramay hamkorlik va ösiş rejalar

Qatar Airways tomonidan uning boş direktori Hamad Al-Xater raisligida taşkil etilgan uç kunlik yiğiliş Amadeus va SITA vakillarini ham öz içiga olgan 200 dan ortiq tarmoq rahbarini yiğdi. Al-Xater sektor Yaqin Şarqda tört milliongaça iş örnini qöllab-quvvatlayotgani va mintaqaviy iqtisodiyotga 290 mlrd dollar (258 mlrd yevro) kiritayotgani, 2043-yilga kelib bu raqam 730 mlrd dollargaça (649,9 mlrd yevro) ösişi kerakligini ma'lum qildi. Tadbirda AACO va SITA memorandum imzoladi; unga köra notöğri qayta işlangan bagaj bilan işlaş uçun WorldTracer Bag Mate xizmati taşkilot a'zosi aviakompaniyalar uçun mavjud böladi. Qiyinçiliklarga qaramay, taşuvçilar Yevropadagi mavjudligini kengaytirişda davom etmoqda: Qatar Airways vitse-prezidenti Şayx Jasim Fahad Al-Tani Yevropani «asosiy bozor» deb atadi va London-Xitrou hamda Frankfurtga reyslar sonini oşirilganini ma'lum qildi, şuningdek, Emirates oktyabrda birinçi marta Xelsinkiya reysini amalga oşirdi, şuningdek Şimoliy Yevropa tarmoğiga (Kopengagen, Oslo, Stokgolm) yangi kundalik yönaliş qöşdi. Emirates vitse-prezidenti Adnan Kazim aviakompaniya parkni 7 mlrd dollar (6,2 mlrd yevro) lik investitsiyalar asosida yangilaşni davom ettirayotganini aytib, «Dubay heç qaçon loyihalarni töxtatmagan» dedi. MedAire kompaniyasidan, 250 dan ortiq aviakompaniya bilan hamkorlik qiluvçi Hani Bakr ham mintaqadagi beqarorlikning operatsion rejalaştirişga bosimini tilga oldi: uning sözlariga köra, mintaqa tarmoq uçun «töğridan-töğri tahdidlar» mavjud bölgan «juda beqaror» davrni boşdan keçirmoqda.