Yevropa onkologik taşkilotlari 2028–2034-yillar byudjetida moliyalaştiriş qisqarişidan xavotirda

Soğliqni saqlaş — umumiy raqobatbardoşlik jamğarmasida

Yevropa Ittifoqining 2028–2034-yillarga möljallangan navbatdagi uzoq muddatli byudjeti ittifoqning soğliqni saqlaş ham kirgan ustuvor yönalişlari böyiça mablağlar taqsimlanişini belgilaydi. Yevropa Komissiyasining taklifiga köra, soğliqni saqlaş uçun mablağlar kengroq Yevropa raqobatbardoşlik jamğarmasi doirasida biotexnologiyalar, qişloq xöjaligi va bioiqtisod bilan umumiy jamğarmaga birlaştirilişi kerak. YI davlatlari 2026-yil iyun oyida Komissiya taklif qilgan tuzilmani saqlab qolişga rozi böldi, biroq jamğarmaning yakuniy tuzilişi va mablağlarning aniq taqsimlanişi hali muzokaralar predmeti bölib qolmoqda; Kengeş ma’lumotlariga köra, bu muzokaralar yil oxiriga qadar kelişuvga erişişga qaratilgan.

Nega aynan onkologik loyihalar xavotir bildirmoqda

Onkologik taşkilotlar soğliqni saqlaş uçun alohida jamğarmaning yöqligi amal qilayotgan loyihalarning — rak profilaktikasi va emlaşdan tortib yangi diagnostika usullari va bemorlarga yordam böyiça tadqiqotlargaça — qöllab-quvvatlanişini yöqotiş xavfini keltirib çiqarişidan çöçimoqda. Loyihalar YI rakka qarşi kuraş rejalari va Rak missiyasi doirasida moliyalaştiriladi; ular alohida EU4Health soğliqni saqlaş byudjeti va Horizon Europe tadqiqot jamğarmasiga tayanadi. Ikkala dastur ham 2030-yilgaça möljallangan, ya’ni yangi byudjet davrining dastlabki yillari bilan kesişadi — aynan şu tugun moliyalaştirişni davom ettiriş uçun noaniqlik yaratmoqda.

Tomonlar pozitsiyalari: Germaniya optimizmidan Ispaniya talablarigaça

Komissiya vakili Euronews naşrigaaytişiça, hozir EU4Health orqali moliyalaştirilayotgan çora-tadbirlar yangi byudjetda «umuman olganda» tanlov asosida moliyalaştirişga da’vo qiliş huquqiga ega böladi, bu «silliq ötiş»ni ta’minlaşi kerak; milliy va mintaqaviy hamkorlik rejalari soğliqni saqlaş tizimlarini qöllab-quvvatlaydi, Horizon Europe esa tadqiqotlarni moliyalaştirişni davom ettiradi. Bunga Germaniya ham qöşiladi: uning soğliqni saqlaş vazirligi EU4Health böyiça moliyalaştiriş huquqiga ega bölgan barça loyihalar yangi byudjetda ham bu huquqni saqlab qolişi kerakligini ma’lum qildi.

Parlament alohida dastur va aniq summalar talab qilmoqda

Barça bu optimizmga qöşilmaydi. Ispaniya soğliqni saqlaş böyiça alohida dastur yaratişga erişa olmadi: uning soğliqni saqlaş masalalari böyiça kotibi Xavyer Sançes Padilya soğliqni saqlaş «mustaqil rol öynaşi kerak, raqobatbardoşlik jamğarmasining bir qismi bölmasligi kerak» dedi va şu bilan birga «hammasini raqobatbardoşlik savatiga taşlaş» tendensiyasini tan oldi. Lyuksemburg jamoat soğliqni saqlaşini moliyalaştirişning körinişi va uzluksizligidan xavotirda, Sloveniya investitsiyalar kafolatini söradi, Estoniya esa asosiy kafolatlar jamğarmaning köp yillik iş dasturlariga kiritiladi deb hisoblaydi.

Parlament alohida dastur va aniq summalar talab qilmoqda

Yevroparlament a’zolari ham xavotir bildirdi. Vityanis Andryukaytis (sotsialistlar va demokratlar guruhi) raqobatbardoşlik jamğarmasi avvalo sanoatga yönaltirilganini va profilaktik dasturlar «e’tibor markazidan ança uzoqda qolişini» hisoblaydi. Parlamentning jamoat soğliqni saqlaşi qömitasi 28-sentyabr kuni e’lon qilgan hisobotida EU4Healthni alohida dastur sifatida saqlab qolişga çaqirdi va 2028–2034-yillar byudjetida soğliqni saqlaşga kamida 10,05 mlrd yevron ajratilişini, şundan 2,5 mlrd yevroni rakka qarşi çora-tadbirlarga sarflanişini talab qildi. Yevropa rakka qarşi kuraş taşkiloti ham öxşaş çaqiriq bilan çiqmoqda: soğliqni saqlaşga kamida 10 mlrd yevron, jumladan rakka qarşi kuraş uçun alohida jamğarmaga kamida 2 mlrd yevron, mablağlarni sanoat ustuvorliklari bilan raqobatdan himoya qilgan holda. Parlament uzoq muddatli byudjet matniga tuzatiş kiritolmaydi, ammo veto huquqiga ega: Kengeş qoidani faqat parlamentning mutlaq köpçilik ovozi bilan roziligidan keyin qabul qilişi mumkin.