Yevropa komissiyasi 2026-yilgi hisobotida Turkiyaning strategik rolini e’tirof etdi, ammo ittifoqqa a’zolik böyiça muzokaralar muzlatilgan holatda qolmoqda

Muzlatilgan a’zolik şaroitida strategik ahamiyat

Yevropa komissiyasi Turkiya böyiça 2026-yilga oid yillik hisobotni e’lon qildi. Unda Komissiya Anqaraning Yevropa Ittifoqi uçun ortib borayotgan strategik, iqtisodiy va mudofaa ahamiyatini e’tirof etadi, ammo ayni paytda ittifoqqa a’zolik böyiça muzokaralar 2018-yildan beri muzlatilgan holatda qolayotganini qayd etadi. Bu haqda Anadolu agentligining Turkiyadagi byurosi hujjatga tayanib xabar berdi. Komissiya Turkiyani nomzod davlat va muhim hamkor sifatida ta’riflaydi: «Muhim geostategik mavqega ega yaqin qöşni sifatida u Yevropa xavfsizligi va transregional boğliqlik kun tartibida muhim rol öynaydi». Hisobot bahosiga köra, geosiyosiy qiyinçiliklarning ösişi Turkiyaning mintaqaviy rolini yorqin körsatdi — Suriya, Ukraina, Ğazzo, Yaqin Şarq va Janubiy Kavkazdagi vaziyat kontekstida.

Demokratiya va Kipr — asosiy e’tirozlar

Ijobiy baholar bilan bir qatorda hisobot avvalgi ifodalarni takrorlaydi: demokratik standartlar pasayişi, qonun ustuvorligi, sud hokimiyati mustaqilligi va asosiy huquqlarga rioya qiliş böyiça YIning jiddiy xavotirlari komissiya fikriça, javobsiz qolmoqda. Alohida ta’kidlanganki, YI—Turkiya hamkorligini rivojlantiriş uçun Kipr masalasini hal qiliş böyiça muzokaralarni qayta boşlaş alohida ahamiyatga ega. Şu bilan birga, komissiya tomonlar umumiy manfaatlar masalalari böyiça özaro aloqalarni tiklaşda davom etayotganini, Turkiya esa özining a’zolik jarayonini muvofiqlaştiriş uçun institutsional mexanizmlar yaratganini qayd etdi.

Taşqi siyosat: kuç markazlari örtasidagi muvozanat

Hisobotda Turkiyaning «faol va köp darajali» taşqi siyosati bayon etilgan bölib, u asosiy geosiyosiy öyinçilar bilan munosabatlarni muvozanatlaydi va strategik mustaqillikka intiladi. Anqara 2025-yilda Rossiya va Ukraina örtasidagi uruşda vositaçilik rolini saqlab qoldi: Kiyev bilan munosabatlar strategik ahamiyatli deb atalgan, ayni paytda Turkiya Moskva bilan ham — yuqori darajadagi aloqalar, muntazam maslahatlaşuvlar va mustahkam iqtisodiy boğlanişlar orqali — yaqin aloqalarni saqlab kelmoqda. AQŞ «muhim, ammo murakkab hamkor» sifatida tavsiflangan. Yaqin Şarqda Turkiya muvozanatli pozitsiyani tutdi; Fors körfazi mamlakatlari bilan hamkorlik Ğazzo va Suriyani barqarorlaştiriş masalalarida eng yaqqol namoyon böldi, Yaqin Şarqdagi mojaro esa Turkiyaning boğlaniş strategiyasini — Körfaz va Yevropa örtasidagi asosiy quruqlik köprigi böliş ambitsiyasini rağbatlantirdi. Komissiya bahosiga köra, Isroil bilan munosabatlar yomonlaşişda davom etdi, şu bilan birga Turkiya Falastinni e’tirof etiş tarafdori böldi va falastinliklarga salmoqli gumanitar yordam körsatdi. Turkiya, şuningdek, Liviya masalasida ham asosiy öyinçi bölib qolmoqda; komissiya Anqara va Tripoli örtasidagi 2019-yilgi memorandumni yana qattiq tanqid qilib, u uçinçi davlatlarning suveren huquqlarini buzişini bildirdi.

Iqtisodiyot va mudofaa: YK nuqtai nazaridan kuçli tomonlar

Iqtisodiy qismda komissiya Turkiya «funksionlaydigan bozor iqtisodiyotini yaratişda sezilarli yoldan ötganini» qayd etib, sanoat bazasi va diversifikatsiyani muhim afzalliklar sifatida ataydi. Turkiya Markaziy bankining işonçni tiklaşdagi yutuqlari va joriy hisobning örtaça defitsiti qayd etilgan. Mamlakatning Yevropa ta’minot zanjirlaridagi örni — ayniqsa maşinasözlik, tökimaçilik, transport uskunalari va tanqidiy xomaşyo sohalarida — alohida ta’kidlangan; 2021-yildan buyon savdo tösiqlarini kamaytirişda muvaffaqiyatga erişilgan, bojxona ittifoqining faoliyati böyiça aloqalar esa davom etmoqda. Mudofaa sohasida hisobot işlab çiqariş va eksportning sezilarli ösişini qayd etadi: Turkiya NATOdagi ikkinçi yirik armiyaga ega bölib, muhim qurol-yaroğ yetkazib beruvçiga aylangan, uning Ukraina asosiy eksport bozorlaridan biri, Yaqin Şarqdagi inqiroz esa Fors körfazi mamlakatlari bilan mudofaa hamkorligini kengaytirdi. Komissiya ma’lumotlariga köra, içki işlab çiqariş artilleriya va raketa öq-dorilari, uçuvçisiz uçiş apparatlari, ekipajsiz kemalar, zirhli transport vositalari va radioelektron kuraş tizimlarini qamrab oladi; turkiy kompaniyalar Yevropa Ittifoqi bozorlariga qoşma işlab çiqariş orqali tobora faol çiqmoqda. Komissiya alohida qilib, Turkiya kiberhujumlar, sun’iy intellekt yordamida olib boriladigan dezinformatsiya kampaniyalari, tanqidiy infratuzilmaning zaifliklari va migratsiya oqimlarini manipulyatsiya qiliş ehtimoli kabi gibrid tahdidlarga duç kelayotganini qayd etdi.

Baholarning birgalikda nimani anglatişi

Mazmunan yangi hisobot Bryussel uçun ödat bölgan qurilmani takrorlaydi: a’zolikning siyosiy şartlari bajarilmayapti, ammo komissiya Turkiyani Yevropa kun tartibidan çiqarib qöyişga tayyor emas — hujjat Yevropa xavfsizligi, ta’minot zanjirlari va mudofaa imkoniyatlarini bevosita Anqara bilan böğlaydi. Turkiyaning özi uçun hisobotda qayd etilgan, muzokiralar muzlatilişidan qat’i nazar davom etadigan hamkorlik yönalişlari amaliy ahamiyatga ega: bojxona ittifoqining faoliyati, mudofaa kompaniyalarining Yevropa Ittifoqi bozorlariga kirişi va qoşma loyihalar. Şu bilan birga, muzokaralarning qayta başlanişi Kipr masalasi va demokratik standartlar bilan böğlangan — ya’ni komissiyaning öz bahosi böyiça hali hal etilmagan bandlar bilan.