Asosiy ma’lumotlar

  • Yevropa Ittifoqi taşqi siyosatga muvofiqlaş va Rossiyaga qarşi sanksiyalarni nomzodlar uçun asosiy körsatkiçga aylantirmoqda
  • Serbiya (63 foiz muvofiqlik), Gruziya va Turkiya past muvofiqlik va demokratik orqaga ketiş belgilari uçun ajratib ötilgan
  • Komissiya «bosqiçma-bosqiç integratsiya»ni tayyorlamoqda: içki bozor, Erasmus+, roumingning bekor qilinişi, SEPA — şartli va qaytariladigan, yutuqlarga boğliq şartlar asosida

Taşqi siyosatga muvofiqlaş — şart sifatida

Yevropa Komissiyasi nomzod davlatlarning Yevropa Ittifoqining umumiy taşqi siyosati va xavfsizlik siyosatiga qançalik yaqin ergaşişiga tobora katta ahamiyat bermoqda. Yillik baholaş hisobotlarida Serbiya, Gruziya va Turkiya past yoki juda past muvofiqlik darajasi bilan ajratib ötilgan, bu esa ularning «bosqiçma-bosqiç integratsiya»ga kiriş imkoniyatini çeklaşi mumkin. Buni Euronews Komissiya hisobotlariga va Yevropa Ittifoqi yuqori darajali mansabdorlarining izohlariga tayanib yozdi.

Serbiya: siyosiy farq qarama-qarşiligi şaroitida texnik yutuqlar

Belgrad salmoqli darajada taşqarida qoluvçi sifatida qolmoqda: Yevropa Ittifoqining taşqi siyosatiga muvofiqlik darajasi 63 foizni taşkil etadi, Xitoy va Rossiya bilan munosabatlar, jumladan Rossiya, Belarus va Eronga qarşi sanksiyalarga qöşilişdan boş tortiş esa Yevropa Ittifoqi pozitsiyasiga zid deb baholanmoqda. Şu bilan birga, Serbiya içki bozor masalalari böyiça texnik işlarda oldinga silingan, ammo siyosiy jihatdan yetakçilarga qaraganda «orqaga ketayotganlar»ga yaqinroq. Hisobotda «asoslar» — qonun ustuvorligi, sud tizimi va asosiy huquqlar böyiça muzokaralar klasterida salbiy tendensiyalar qayd etilgan.

Belgradda hokimiyat almaşinuvi va Kosovo masalasi

Aleksandr Vuçiçning Serbiya progressiv partiyasini 14 yillik hukmronlikdan keyin ağdargan saylovlarda «Talabalar röyxati»ning antikorrupsiya platformasi bilan ğalabasi Komissiya bahosiga köra qayta boşlanişga umid bermoqda. Yevropa Ittifoqi rasmiy vakili yangi hukumat bilan işlaşga va e'lon qilingan ustuvor yönalişlarni, ayniqsa «asoslar» sohasida, aniq islohotlarga aylantirişga yordam berişga tayyorligini bildirdi. Biroq Albaniya boş vaziri Edi Rama Euronews kengayiş sammitida Belgraddagi yangi hukumat Kosovoni e'tirof etişi dargumonligini ogohlantirdi — bu munosabatlarni normallaştiriş böyiça asosiy tortişuvli masala.

Gruziya: «qoğozdagi nomzod»

Yevropa Ittifoqi mansabdorlari Gruziyani «juda açinarli hikoya» deb atamoqda: mamlakat demokratik orqaga ketiş va asosiy huquqlarni çeklaş tomonga surilmoqda. Mart oyida Yevropa Ittifoqi gruzin diplomatik, xizmat va rasmiy pasportlari egalari uçun vizasiz rejimni töxtatdi. Bryussel Tbilisini faqat rasmiy ravişda nomzod deb hisoblaydi: nomzod maqomi berilganda belgilangan töqqiz qadam böyiça heç qanday yutuq yöq, 2024-yilda esa gruzin hukumati 2028-yilgaça a'zolik muzokaralarini boşlaşga intilmasligini ma'lum qilgan edi. Sammitda boş vazir Irakli Kobaxidze Tbilisi Yevropa Ittifoqi bilan munosabatlarni qanday normallaştirişni tuşuntira olmadi, Komissiyani ikkiyuzlamaçilik va siyosiy öyinlarda ayblab, tortişuvli qonunçilikdan çekinişdan boş tortdi.

Turkiya: ösib borayotgan hamkorlik şaroitida juda past muvofiqlik

Turkiya — taşqi siyosatda Yevropa Ittifoqiga muvofiqligi «juda past» deb baholangan yagona nomzod va Komissiya bahosiga köra demokratik orqaga ketişning yana bir misoli. Şu bilan birga, Bryussel Anqara manfaatlar uyğunlaşadigan sohalarda — savdo, migratsiya, mintaqaviy xavfsizlik va özaro boğliqlikda hamkorlikni kuçaytirganini qayd etmoqda. Turkiya Yevropa Ittifoqi Rossiya va Suvayş kanalini çetlab ötib Yevropani Markaziy Osiyo bilan boğlaş uçun sarmoya kiritayotgan «Örta koridor» transport yölining muhim darvozasi hisoblanadi. Rossiyaga qarşi sanksiyalarni çetlab ötiş masalasida Yevropa Ittifoqi mansabdori «ma'lum yutuqlar»ni qayd etib, undan köproq talab qildi. Muzokaralarni qayta jonlantiriş yölidagi asosiy tösiq bölib Şimoliy Kiprning bosib olinişi qolmoqda.

«Bosqiçma-bosqiç integratsiya» nima

Yevropa Ittifoqi nomzodlarni rağbatlantiriş tizimini imtiyozlarni strategik muvofiqlikka boğlaş orqali isloh qilişni rejalaştirgani sababli, taşqi siyosatga muvofiqlaş yanada katta ahamiyat kasb etadi. Bu içki bozorga va fuqarolar uçun imkoniyatlarga bosqiçma-bosqiç kirişni anglatadi: Erasmus+ dasturlari, rouming tölovlari bekor qilinişi va yagona yevro-tölovlar zonasi SEPAga kiritilişi. Kelgusi yil boşida Komissiya nomzod davlatlar bilan individual çora-tadbirlarni işlab çiqiş maqsadida maxsus muloqotni boşlaydi. Yevropa Ittifoqi mansabdori ta'kidlaganidek, bu taklif xizmatga asoslangan, şartli va qaytariladigan bölib qoladi — Yevropa Ittifoqi qoidalari va strategik ustuvorliklariga bosqiçma-bosqiç muvofiqlaşiş kutilmoqda.