Tramp Isroilga harbiy yordam 2026-yil oxiridan töxtatilişini ma’lum qildi

Trampning yordamni töxtatiş haqidagi bayonoti

AQŞ prezidenti Donald Tramp seşanba kuni, 3-noyabr, Fox News konservativ kanaliga bergan intervyusida AQŞ 2026-yil oxiriga kelib Isroilga yiliga deyarli 4 mlrd dollar (3,5 mlrd yevro) miqdoridagi harbiy yordamni töxtatişini ma’lum qildi. Uning aytişiça, Isroil boş vaziri Benyamin Netanyahu bilan tegişli kelişuv bir neça oy oldin erişilgan va Isroil bunday qarorga «qarşi emas». «Biz allaqaçon kelişgandik: yil oxiriga kelib Isroilga pul tölamaymiz. Endi Isroilga kerak bölsa, yordam beramiz», — dedi Tramp va Isroil amerika qurollarini «istalgan vaqtda» sotib oliş imkoniyatini saqlab qolişini qöşimça qildi. Uning sözlariga köra, Isroil endi yordamga «muhtoj emas», garçi AQŞ unga boşqalarga qaraganda köproq yordam berayotgan bölsa-da.

Amaldagi kelişuvga zid kelişi

Bayonot amaldagi kelişuvlarga zid keladi: AQŞ Isroilga Barak Obama imzolagan va 2019-yildan buyon amal qilayotgan 10 yillik harbiy yordam töğrisidagi kelişuv asosida yiliga 3,8 mlrd dollar ajratadi. Özaro tuşuniş memorandumi 2028-yil sentabrigaça möljallangan. Intervyuda Tramp yordam aynan qanday qilib muddatidan oldin töxtatilişi mumkinligini tuşuntirmadi. Avvalroq Netanyahu ham amerika harbiy yordamiga boğliqlikni kamaytiriş istagini bildirgan edi: iyun oyida u «amerika döstlari»ning yordamini çuqur qadrlab, Isroil «boğliqlikdan xalos bölib, özining mustaqil qurol tizimini yaratişi kerak» degan edi.

Isroil muxolifatining munosabati

Bayonot Isroil muxolifati yetakçisi Gadi Eyzencot tomonidan keskin tanqid qilindi. U Netanyahudan boş vazirlik lavozimini tortib olişga qodir koalitsiya şakllantiriş uçun kuraşmoqda. Uning sözlariga köra, Isroil mudofaa idorasi strategik munosabatlardagi özgariş haqida ommaviy axborot vositalari orqali, isroillik jamoatçilik bilan bir vaqtda bilib olgani «Benyamin Netanyahuning xulqi qançalik xavfli» ekanini körsatadi. «Endi unga işonç bölmaydi va u almaştirilişi kerak», — dedi Eyzencot X platformasidagi e’lonida.

Saylov konteksti va jamoatçilik fikri

Bayonot AQŞdagi örtaça muddatli saylovlar kunituşadi. Bu saylovlar Trampning ikkinçi muddati haqidagi referendum sifatida qabul qilinadi va Respublikaçilar partiyasi Kongress nazoratini yöqotişi mumkin. Tramp qaror qisman içki narxlarning ösişi fonida Isroilga yordamni tanqid qilayotgan çap demokratlarning «muvaffaqiyatsiz dalil»ini neytrallaşga qaratilganini tan oldi. Ön yillar davomida ikki partiyaviy konsensusning kamdan-kam predmeti bölib qolgan Isroilga şartsiz yordam amerikaliklar orasida tobora kamroq qöllab-quvvatlanyapti, ayniqsa 2023-yil oktyabridagi HAMAS hujumiga javoban boşlangan Isroilning Ğazadagi harbiy operatsiyasidan keyin. Quinnipiac Universityning iyun oyidagi sörovi ma’lumotlariga köra, barça saylovçilarning 48 foizi va demokratlarning 66 foizi AQŞ Isroilni haddan taşqari qöllab-quvvatlayapti deb hisoblaydi — 2017-yildagi 16 va 20 foizga qarşi. Ötgan yil mart oyidagi Pew Researç Center sörovi esa amerikaliklarning 53 foizi Isroilga salbiy munosabatda ekanini körsatdi, 2022-yilda bu 42 foiz edi.

Eronga zarba haqidagi bayonot

Xuddi şu intervyuda Tramp amerika kuçlari oldingi keça Erondagi havo mudofaasi obyektiga «jiddiy bölmagan» zarba berganini tasdiqladi. «Ular havo mudofaasi obyekti qurdilar... Qurib bitkazilişi bilan keçqurun unga zarba berdik», — dedi prezident. AQŞning Isroil bilan birga olib borayotgan Eron uruşi, maqola ma’lumotlariga köra, AQŞda benzin narxining ösişiga va Trampning ma’qullaş reytingining keskin pasayişiga olib kelgan. Vaşingtondagi CSIS tahlil markazidan Jon Alterman Reutersga bergan izohida bayonotlar uçun vaqt tanlaşni «ğalati» deb atadi: nega prezident buni saylovlar kuni va yirik qöşma amerika-isroil zarbasi Eronga yaqin kunlarda bölişi mumkinligi haqidagi taxminlar fonida e’lon qildi.