Asosiy ma’lumotlar

  • RSF-2026 röyxati beşta toifada — siyosiy, kuçli, huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy — 33 şaxs va taşkilotni öz içiga oladi.
  • Röyxatga birinçi marta AQŞ prezidenti Donald Tramp kirdi; Markaziy Osiyodan esa faqat Qosim-Jomart Toqayev, u «huquqiy yirtqiçlar» toifasiga kiritilgan.
  • Rossiya va AQŞ har biri tört pozitsiya bilan ifodalangan; ötgan yilgi röyxatdan Xomenei, Maduro, Orban va Vuçiç çiqib ketdi.

2026-yil röyxatiga kim kirdi

«Reporters sans frontières» (RSF) xalqaro taşkiloti 2-noyabrda, jurnalistlarga qarşi jinoyatlar jazosiz qolmasligi haqidagi xalqaro kunda, har yilgi «matbuot erkinligi yirtqiçlari» röyxatini e’lon qildi. Unda jurnalistlarga bosim ötkaziş xususiyatiga qarab beşta toifaga bölingan 33 şaxs va taşkilot bor: siyosiy, kuçli, huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy. Buni Gazeta.uz xabar qildi.

Yangi ismlar

Röyxatga birinçi marta AQŞ prezidenti Donald Tramp kiritildi: RSF buni uning ikkinçi muddatining ikki yildan kamroq vaqt içida matbuotga qilgan hujumlari bilan asoslagan. AQŞ esa jahon matbuot erkinligi indeksida 64-örinda turadi. Markaziy Osiyodan röyxatda faqat Qozoğiston prezidenti Qosim-Jomart Toqayevbor, u «huquqiy yirtqiçlar» toifasiga, ya’ni jurnalistlarni sudlar orqali ta’qib qiluvçilar qatoriga kiritilgan. Yangi iştirokçidan yana Misr prezidenti Abdul-Fattoh as-Sisi böldi — Matsaddaş faktlarni tekşiriş sayti jurnalistlarini hibsga oliş va Mada Masr naşri yopilgandan keyin.

Kim çiqib ketdi va kim köproq ifodalangan

Ötgan yilgi röyxatdan bir qança ismlar yöqoldi: Eronning oliy rahbari Ali Xomenei AQŞ zarbasida halok böldi, Venesuela rahbari Nikolas Maduro AQŞdagi federal qamoqxonada, Viktor Orban va Aleksandar Vuçiç esa hokimiyatda emas. Eng köp pozitsiyalar Rossiya va AQŞga töğri keladi — har birida törttadan. AQŞ tomonidan Trampdan taşqari FCC raisi Brendon Karr, Ilon Mask, şuningdek, Alphabet va Meta kompaniyalari (bitta pozitsiya); Rossiya tomonidan Vladimir Putin, Roskomnadzor, tadbirkor Vladimir Tabak va RT boş muharriri Margarita Simonyan. «Siyosiy yirtqiçlar» qatorida Ilhom Aliyev va Aleksandr Lukaşenko bor, Rajab Tayyip Erdogan huquqiy toifasiga, «Gruziya orzusi» partiyasi asosçisi Bidzina Ivanişvili esa iqtisodiy toifaga kiritilgan.

Qolgan iştirokçilar va kontekst

Röyxatda şuningdek, Xitoy Kommunistik partiyasi, Saudiya Arabistoni valiahd şahzodasi Muhammad bin Salmon, Isroil qurolli kuçlari va Meksika narkokartellari ham bor. RSF ma’lumotlariga köra, Meksikada 2026-yil boşidan buyon taşkilotli jinoyatçilik tufayli deyarli har oyda bittadan jurnalist halok bölmoqda, Xitoy esa jurnalistlar uçun dunyodagi eng katta qamoqxona deb atalgan. Argentina prezidenti Xavyer Milei 47 kunda X tarmoğida matbuotga qarşi 1600 dan ortiq post joylaganiqayd etilgan. RSF boş direktori Tibo Brusson taşkilot heç narsani öylab topmasligini, har bir siyosatçi böyiça alohida profil tayyorlanganini aytib, jurnalistikani yöq qilayotganlarning ismini ato etişni davom ettirişga va’da berdi.

Röyxat qanday tuzilgan

Röyxat har yilgi Jahon matbuot erkinligi indeksinitöldiradi, uni RSF alohida e’lon qiladi: indeks davlatlarni umumiy baholasa, «yirtqiçlar» şaxsan ataladi. Mintaqadagi öquvçilar uçun tanlov mantiqining özi ham xarakterli: 2026-yilda Markaziy Osiyodan yagona vakil — Toqayev, u siyosiy emas, balki huquqiy toifada, ya’ni jurnalistlarga sud jarayonlari orqali bosim ötkazgani uçun kiritilgan.