Asosiy ma’lumotlar
- Iyul oyida Toşkent modernizmining önta obyekti YUNESKOning Butunjahon merosi Röyxatiga kiritildi; ular uçun saqlaş yöl xaritalari tayyorlanmoqda.
- YUNESKO binolarni töğridan-töğri muhofaza qilmaydi: davlat taqdim etilgan reja böyiça obyektlarni özi boşqarişi kerak.
- Tekşirilgan 40 dan ortiq binodan 24 tasi tanlandi; 15 tasi uçun alohida saqlaş strategiyalari işlab çiqilgan.
Kino uyi buzilişidan YUNESKO röyxatiga qadar
Iyul oyida Toşkent modernizmining önta obyekti YUNESKOning Butunjahon merosi Röyxatiga kiritildi. Nominatsiya qanday tayyorlangani va xalqaro maqom binolarning özi uçun nima anglatişini Taşkent Design Week tadbirida Italiya GRACE studiyasi arxitektori Kseniya Bisti va Özbekiston Madaniyat va sanʼatni rivojlantiriş jamğarmasi rais örinbosari Saidaziz Işanxöjayev muhokama qildi; munozarani dizayn va madaniy strategiya böyiça mutaxassis Siril Zammit olib bordi. Bu haqda «Gazeta» xabar berdi.
Binolar qanday tanlandi
Bisti aytişiça, mavzuga alohida eʼtiborni 2017-yilda Kino uyining buzilişi tortdi: şaharliklarning reaksiyasi köpçilik ötgan asr arxitekturasi umumiy tarixning bir qismi deb qarayotganini körsatdi. Tadqiqot guruhi modernist binolar röyxatini tuzdi — boşlanişida 40 dan ortiq obyekt bölib, har birining holati, butunligi va asliligi baholandi. Tekşiruvdan keyin keyingi iş uçun 24 bino tanlandi, har biri uçun arxiv materiallari va qimmati tavsifi bilan pasport tayyorlandi, 15 obyekt uçun esa alohida saqlaş strategiyalari işlab çiqildi.
Muzeyga aylantirmasdan saqlaş
Mutaxassislar merosni muhofaza qiliş binoni dastlabki holiga qaytariş va har qanday özgarişni taqiqlaş degani emasligini taʼkidlaydi. Bisti bahosiga köra, «Panoramnıy» kinoteatri (Milliy kino sanʼati saroyi) deyarli özgarişsiz tiklanişi mumkin, «İncu» (Jemçug) uyi uçun esa taşqi körinişning bir qismini saqlab qoliş, aholi öz ehtiyojlariga moslaştirgan xonadonlarga tegmaslik taklif qilindi. Fasaddagi konditsionerlarga kelsak, uning sözlariga köra, ayrim elementlarni merosni muhofaza qiliş organi bilan kelişib özgartiriş mumkin — ammo konditsioner körinişni buzsa, aholiga muqobil ventilyatsiya tizimini taklif qiliş kerak.
Davlat sanʼat muzeyi misoli
Işanxöjayev Özbekiston Davlat sanʼat muzeyi bilan iş haqida gapirdi: uning aytişiça, dastlabki fasad hozirgi qoplama panellar ostida saqlanib qolgan, ular hozir demontaj qiliş maqsadida örganilmoqda. Fasad binolarni quyoşdan himoya qilgan, şuning uçun muhim narsa — u qanday işlaganini tuşuniş, binoga şunçaki eski körinişni qaytariş emas. Vaqt sinovidan yomon ötgan şişaplastik yarim şaffof panellarni qayta yaratmaydilar. Muzey yangi binoga köçgaç, bino jamoat makoniga aylanişi mumkin; mumkin bölgan variantlardan biri — arxitektura muzeyi. U şuningdek, 1966-yilgi zilziladan keyin taklif etilgan arxitektorlar mahalliy materiallar va hunarmandçilik anʼanalaridan foydalanganini, şuning uçun tiklaş uçun materiallarni bugun ham topiş mumkinligini qayd etdi.
YUNESKO maqomi nima beradi, nima bermaydi
Xalqaro eʼtirof milliy muhofazani almaştirmaydi: nominatsiyani topşirişdan oldin davlat binolarni milliy meros röyxatiga kiritdi va boşqaruv rejasini taqdim etdi. «YUNESKO binolarni töğridan-töğri muhofaza qilmaydi. U eʼtirof beradi va ularga eʼtiborni jalb qiladi», — deb tuşuntirdi Bisti. Nominatsiya ustida Milan politexnika universiteti hamkasblari işladi; tadqiqotda ICOMOSning 1979-yilgi Burra xartiyasi tamoyillaridan foydalanildi. Nominatsiya seriyali edi: turli maqsadli önta obyekt — turar-joy binolari, muzeylar, bozor, metro, madaniyat muassasalari va ilmiy majmua — 1960–1980-yillarda şahar va jamiyat qanday özgarganini körsatadi. Öntaligi uçun ham binolarni zamonaviy funksiyasidan mahrum qilmasdan tartibga keltiriş yöllarini belgilovçi saqlaş yöl xaritalari tayyorlanadi. Bu, Bisti aytişiça, ayniqsa murakkab vazifa: qurilişda yangi materiallar va fasad tizimlari işlatilgan bölib, ularni tiklaş uçun tayyor yeçimlar köpinça mavjud emas.
