Dunyodagi har törtinçi ösmir haftada birorta ham kun harakat qilmaydi: 15 yilda heç qanday yutuq yöq

Muammoning qamrovi

Dunyodagi har törtinçi ösmir — taxminan 240 million yoş — 2025-yilda haftaning birorta ham kunida jismonan faol bölmaganini ma’lum qilgan. Örtaça jahon körsatkiçi haftasiga 2,7 faol kunni taşkil etib, The Lancet Global Health jurnalida çop etilgan tadqiqotga köra2010–2025-yillar davomida özgarmagan. Har kuni faol bölgan ösmirlar esa atigi yettidan biri — 14 foizni taşkil qilgan.

Nima va qanday ölçandi

Iş 140 mamlakatdagi 11–17 yoşdagi 3,2 million ösmirni qamrab olgan 389 sörov ma’lumotlariga asoslangan — bu jahon ösmirlar aholisining 59 foizini anglatadi. Tadqiqotçilar faol kun deb ösmir kamida 60 daqiqa örtaça yoki yuqori intensivlikdagi jismoniy faollik haqida xabar bergan kunni hisoblagan — bu Jahon soğliqni saqlaş taşkilotining tavsiyasi darajasidagifaollik bölib, u maktabda, yölda yoki böş vaqtda bölişidan qat’i nazar qaralgan.

Taşkilot maqsadi heç kim uçun erişilmaydigan holatda

Taşkilot haftaning barça yetti kunida 60 daqiqa faollik me’yorini bajarmaydigan ösmirlar uluşini 2010–2030-yillar oraliğida 15 foizga kamaytiriş maqsadini qöygan. Biroq hisobotga köra, bu körsatkiçga erişiş yölida heç bir mamlakat yoki mintaqa harakat qilmoqda emas. Mualliflar faol bölmagan yoşlarning yuqori uluşi mavjud dasturlar aholining katta qismini qamrab olmayotganini bildirişini ta’kidlaydi.

Jinslar va mintaqalar örtasidagi farqlar

Öğil bolalar örtaça qizlarga qaraganda faolroq: haftasiga uç faol kun 2,4 kuniga qarşi, qizlarning faolligi yoş oşgani sari pasayadi va farq kengayadi. Geografik tengsizlik ham mavjud: boyroq mintaqalarda — Markaziy va Şarqiy Yevropa bilan Markaziy Osiyo, Şarqiy Osiyo va Tinç okeani hududi, daromadi yuqori ğarb mamlakatlarida — ösmirlar örtaça haftasiga tört kun faol bölib, butunlay faolsizlar atigi 6,9–7,7 foizni taşkil qiladi. Past va örta daromadli mintaqalarda — Lotin Amerikasi va Karib havzasi, Yaqin Şarq va Şimoliy Afrika, Okeaniya, Janubiy va Janubi-Şarqiy Osiyo hamda Saharadan janubda — örtaça körsatkiç ikki kun atrofida, butunlay faolsizlar uluşi esa 22,7–33,1 foizga yetadi. Eng faol ösmirlar Finlyandiya, Kanada va Serbiyada (4,5–4,8 kun), eng kam faollari Kambodja, Iordaniya va Madagaskarda (1,7–1,9 kun).

Mualliflar nima taklif qilmoqda

Mualliflar geografik va daromad farqlarini asosan tuzilma omillari bilan boğlaydi: boyroq mamlakatlar jismoniy faollik siyosatiga köproq mablağ ajratib, infratuzilma — oçiq jamoat maydonlari, xavfsiz piyoda va velosiped yölaklari yaratiş imkoniga ega. Ular hukumatlarga tezroq harakat qiliş kerakligini aytadi: mahalliy şaroitga moslaştirilgan, butun aholini qamrab oluvçi va eng kam faol ösmirlarga ustuvor yönaltirilgan siyosatlarni qabul qilişni, masalan, maktablar va mahallalarni harakatlaniş uçun qulayroq qilişni taklif etadi. Mualliflarning fikriça, alohida dasturlar qizlarning kamroq harakatlanişiga sabab bölgan tösiqlarni — çeklovçi gender me’yorlari, xavfsizlikdan xavotir va mos faoliyat turlarining yetişmasligini bartaraf etişi lozim. Şu bilan birga, ösmirlik davri umrbod soğliq şakllanadigan muhim bosqiç: şu yillardagi muntazam faollikning foydasi kattalik davrida ham saqlanib qoladi.