Çivinlar Yevropa şimoliga yuriş boşladi: Lissabonda haşarotlarni sterilizatsiya qiliş va denge holatlarining köpayişi

Steril erkaklar invaziv turga qarşi

Sentabr oyida Portugaliya Lissabonda 30 ming nurga işlov beriş yöli bilan maxsus tayyorlangan çivinni qöyib yubordi: ular steril erkak çivinlar bölib, urğoçilar bilan juftlaşsa-da, nasl bermaydi. Maqsad — denge, çikungunya va Zika viruslarini yuqtira oladigan invaziv tur bölgan Osiyo yölbars çivini populyatsiyasini qisqartiriş. Euronews xabariga köra, bu Portugaliyaning bunday usulni qöllaşidagi allaqaçon ikkinçi holat.

Holatlar köpaymoqda, xavf şimolga surilmoqda

Xavotirning sababi ikki omilning birgaligi: xalqaro sayohatlar viruslarni Yevropaga olib keladi, issiqlik va invaziv çivinlarning tarqalişi esa infeksiyaning mahalliy yuqişiga şaroit yaratadi. Epidemiolog-ekolog Yan Semenza naşrga mexanizmni tuşuntirdi: sayyohlar Tailand yoki Braziliyadan viruslar bilan qaytadi, mahalliy çivin yuqumlangan odamni çaqadi va şu tariqa mahalliy tarqaliş yuzaga keladi. Raqamlar allaqaçon sezilarli: 2026-yil oktabr oxiriga kelib Italiya mamlakat içida yuqtirilgan 76 denge holatini, Fransiya esa sakkiz holatni ma'lum qildi; bu 2025-yilga nisbatan taxminan ikki barobar köp. Mutaxassislar sporadik tarqalişlar barqaror yuqişga aylanib, endemik bölib qolişidan çöçimoqda.

Yiliga şimolga 60 kilometr

Osiyo yölbars çivining vatani Janubi-Şarqiy Osiyo bölib, u 1990-yillarda Italiyaga kelganidan buyon Janubiy Yevropaning katta qismiga tarqaldi. U transport vositalarida köçib, yangi hududlarni egallay oladi, yuqumlangan sayyohlar esa çivin allaqaçon örnaşib olgan joylarga viruslarni olib kiradi. Euronews keltirgan Semenza bahosiga köra, çivin yiliga taxminan 60 kilometr şimolga siljiydi, kasallik tarqalişi esa undan ham tezroq — yiliga 120 kilometr atrofida; bu turdagi tropik kasalliklar xavfiga har yili 50 millionga yaqin odam duç keladi.

Diagnostika muammosi va Yevropa Ittifoqining javobi

Şimolga suriliş diagnostikada ham qiyinçilik yaratadi: şifokorlar çet elga çiqmagan bemorda tropik infeksiyani taniy olmasligi mumkin — Semenza tibbiyot xodimlari ilgari duç kelmagan alomatlarini tropik kasallik bilan boğlaş qiyinligini ta'kidlaydi. Şu sababli Yevropa Ittifoqining soğliqni saqlaş sohasidagi favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik boşqarmasi (HERA) yangi diagnostika usullarini işlab çiqiş uçun 10 million yevro yönaltirmoqda. HERA direktori va örinbosari Lorean Myuşel Yevropaga kirib kelayotgan yangi kasalliklarga mos dori-darmonlar yetişmasligini qöşib aytdi va agentura antivirus preparatlar hamda yangi vaksinalar böyiça tadqiqotlarni moliyalaştirmoqda.