Janubiy Afrikada munitsipal saylovlar: suv, migratsiya va ANCning pasayişi

ANCning mustahkamligini sinovdan ötkazadigan saylov

Çorşanba kuni Janubiy Afrika aholisi munitsipal saylovlarda ovoz beradi; bu saylovlar mamlakatdagi eng yirik şaharlarni kim boşqarişini aniqlaydi hamda milliy hukumat koalitsiyasining yetakçi partiyasi bölgan Afrika Milliy Kongressining (ANC) saylovçilar qöllab-quvvatlaşi pasayişi davom etişini sinovdan ötkazadi. Buni Deutsçe Welle kampaniyaning beşta asosiy mavzusiga bağişlangan tahlilida yozadi. Saylov komissiyasi (IEC) maʼlumotlariga köra, saylovlarda 136 760 nomzod qatnaşadi; Yoxannesburgda 75 partiya, Tşwaneʼda 70, eThekwiniʼda (Durban va atroflari) 69 partiya kuraş olib boradi.

Suv — kampaniyaning asosiy masalasi

Köplab saylovçilar uçun asosiy muammo suv taʼminoti böldi: Yoxannesburgning bir neça tumanida eskirgan infratuzilma tufayli suv uzilişlari va suvni normallab beriş haftalar davom etmoqda. WaterCAN inson huquqlari taşkiloti rahbari Ferrial Adam DWʼga mamlakatdagi içimlik suvi tizimlarining yarmi içimlik uçun yaroqsiz holatda ekanini, tozalaş inşootlarining deyarli 70 foizi esa tanqidiy ahvolda bölib, tozalanmagan oqava suvlarni daryolarga taşlayotganini aytdi. Maʼmuriy poytaxt Pretoriyaga kiruvçi Tşwaneʼda suvni tozalaş obyektidagi yaqindagi nosozlik 400 dan ortiq kişining kasal bölişiga olib keldi. Global Dialogue instituti tahlilçisi Sanuşa Naidu nomzodlarning suv böyiça vaʼdalari «bitim xarakteridagi» bölib, byudjetlar tahliliga asoslanmaganini taʼkidladi.

ANCning pasayişi va siyosiy maydonning parçalanişi

Köplab saylovçilar munitsipalitetlar ahvoli uçun aybni tarixan mutlaq köpçilikni saqlab kelgan ANCga yuklaydi. 2016-yilda partiya ovozlarning 53,91 foizini oldi va 213 kengaşning 161 tasida köpçilikni qölga kiritdi; 2021-yilda esa 45,59 foiz va 213 munitsipalitetning 122 tasida köpçilikka ega böldi. Ipsos tadqiqot kompaniyasining prognoziga köra, endi qöllab-quvvatlaş 30 foizgaça pasayişi mumkin, bu esa koalitsiyalar boşqaradigan munitsipalitetlar sonining oşişiga olib keladi. Naidu pasayişni partiya endi asosiy saylovçilar massasini taşkil etuvçi milleniallar va Z avlodi saylovçilarining kutganlaridan orqada qolayotgani bilan izohlaydi.

Kundagi migratsiya va norozilik tölqini

Migratsiya oktabr oyida boşpana beriş tartibiga qarşi çiqişlar bilan kuçaygan norozilik tölqini fonida kampaniyaning sezilarli mavzusiga aylandi. Murmur Intelligence tahlil kompaniyasi maʼlumotlariga köra, Action SA, MK Party va Patriotic Alliance partiyalari immigratsiyani saylovoldi masalasi sifatida işlatmoqda, bu kayfiyatlardan eng köp foyda köruvçi esa Action SA bölişi mumkin. Kompaniya asosçilaridan biri Aldu Cornelissen bu mavzudan olinadigan potensial ösişni 6–8 foiz ovoz deb baholadi — kam, ammo parçalangan siyosiy manzarada partiyalar har bir ovoz uçun kuraşmoqda.

Dezinformatsiya va saylovçilar faolligi masalasi

IEC soxta va sunʼiy intellekt yordamida yaratilgan materiallar ham qöşilgan holda 700 dan ortiq dezinformatsiya şikoyatini tekşirmoqda. Eʼtiborli daʼvolardan biri — ANC boşpana sörovçilarini öz foydasiga ovoz berişga safarbar qilişni rejalaştirayotgani haqidagi yolğon; aslida Janubiy Afrikada boşpana sörovçilar, qoçqinlar va doimiy yaşovçilar yaşaş muddatidan qatʼi nazar saylovlarda ovoz beriş huquqiga ega emas. Media Monitoring Africa agentligi (DW matnida — Moxii Africa) direktori William Bird IECni dunyodagi eng yaxşi saylov komissiyalaridan biri deb atadi va qalakiylik dalillari yöqligini taʼkidladi. Şu bilan birga, saylovçilar faolligi asosiy omil bölib qolmoqda: munitsipal saylovlarda u tarixan milliy saylovlarga qaraganda past bölgan (2016-yilda 57,95 foiz va 2021-yilda 45,87 foiz, 2024-yilgi milliy saylovlardagi 58,64 foizga qaraganda). Saylovçilar ikkita byulletenni töldiradi — aniq vakil uçun va proporsional tizim böyiça partiya uçun; kengaşlardagi örinlarning yarmi aynan partiya röyxatlari böyiça taqsimlanadi, şuning uçun saylovçilar faolligi munitsipalitetlar tarkibiga va koalitsiyalar şakllanişiga bevosita taʼsir qiladi.