Super El-Nino va iliq noyabr: sinoptiklar Özbekistonga nima va'da qilmoqda

Tinç okeani qizib bormoqda — va bu allaqaçon super El-Ninoga öxşayapti

Tinç okeanining ekvatorial zonasi tez qizib bormoqda: oktabr oxirida El-Nino va La-Nina kuzatiş zonasidagi suv harorati ğayrioddiy darajada yuqori. Xalqaro okean-atmosfera iqlim markazining baholaşiça, El-Ninoning noyabr–yanvarda juda kuçli hodisaga aylaniş ehtimoli 70 foizni taşkil etadi. Iqlimşunos Erkin Abdullaxatov, Gazeta.uz ga noyabr böyiça prognozini taqdim etgan holda, bunday jarayonni «super El-Nino» deb ataydi — bunga öxşaş holat köp yillardan beri kuzatilmagan. Ötmişdagi öxşaş epizodlar — 1982–1983, 1997–1998 va 2015–2016-yillar — Markaziy Osiyoda, jumladan Özbekistonning katta qismida kuz-qiş mavsumlarida mö'l-kö'l yoğingarçilik bilan keçgan edi.

Yoğingarçilik böyiça prognozlar farq qilmoqda

Jahon meteorologiya taşkiloti noyabr, dekabr va yanvar uçun mavsumiy xaritada Özbekistonning katta qismida yoğingarçilik normadan oşişi mumkinligini yaşil rang bilan belgiladi, biroq noyabrning özi uçun batafsil baho bermadi. Abdullaxatov ma'lumotlariga köra, başqa xalqaro prognoz markazlari ham mamlakatning katta qismida normadan yuqori yoğingarçilik signallarini berib kelmoqda. Özgidromet esa özining oylik prognozida yoğingarçilik normada va undan past bölişini kutmoqda: normadan kam — Qoraqalpoğiston, Xorazm, Navoiy va Buxoro viloyatlarida (barça tumonlar), şuningdek Samarqand, Jizzax va Surxondaryo viloyatlarining katta qismida; qolgan hududlarda — normada. Noyabr oyi uçun mamlakat böyiça yoğingarçilik normasi tumanga qarab 8 dan 60 mm gaça. Bu farq — oyning asosiy noaniqligi: uzoq muddatli yoğingarçilik prognozlari an'anaviy ravişda past aniqlik bilan beriladi.

Mamlakatning deyarli barça hududida iliq havo

Harorat böyiça prognozlar mos keladi: JMT va başqa xalqaro markazlar xulosalariga tayanib, Özgidromet noyabrda Özbekistonning katta qismida havo örtaça körsatkiçdan 1–1,5 daraja iliqroq bölişini ma'lum qildi. Agentlik ma'lumotlariga köra, Qaşqadaryo, Surxondaryo, Samarqand, Jizzax, Sirdaryo va Toşkent viloyatlarida örtaça oylik harorat köp yillik iqlimiy normadan 1–1,5 daraja yuqori bölişi kutilmoqda. Noyabr uçun oylik norma 0 dan +13 darajagaça. Iliq fon sovuq tö'lqinlarni istisno qilmaydi: bu — oy davomida iliq kunlarning ustuvorligi haqida, ularning yöqligi haqida emas. Özgidromet prognoziga köra, birinçi ön kunlik nisbatan iliq bö'ladi — tunda +5…+10, kunduzi +17…+22 daraja; ikkinçi va uçinçi ön kunliklarda harorat tunda −2…+3, kunduzi +5…+20 darajagaça pasayadi.

Ob-havoni nima belgilaydi: beş omil

Abdullaxatov bir neçta hal qiluvçi omilni ajratadi. Birinçisi — El-Ninoning özi: sönggi ikki yilda u Markaziy Osiyo uçun öxşaş ötgan hodisalardagi yoğingarçilik manzarasini takrorlamayapti, buni iqlimşunoslar joriy iqlim özğarişi va Özbekistonning qulay bö'lmagan kontinental içki örni bilan boğlaydi, biroq hodisa «super El-Nino» tasnifida qolmoqda va ijobiy yoğingarçilik signallarini berib kelmoqda. Ikkinçisi — şimoliy Atlantikadan kelayotgan namlik: manbalarga köra, salbiy fazada bö'lgan Şimoliy Atlantika sirkulyatsiyasi noyabrda mamlakatning katta qismiga kamida ikki-uç nam havo oqimini olib kelişi mumkin. Uşinçisi — Hind okeanining şimoliy qismining qizişi: noyabr başida u yerda suv harorati ijobiy fazada, bu, ehtimol, şimoliy hududlardan taşqari köpçilik viloyatlar uçun namlik zaxirasini qöllab-quvvatlaydi.

Sovuq bosqinlar va qutbli vixr

Törtinçi va beşinçi omillar — Şimoliy qutb doirasi ustidagi harorat anomaliyasi va qutbli vixrning tezligi. Hozir Arktika ustida taxminan 30 km balandlikda harorat normadan sezilarli darajada yuqori, qutb doirasi böylab esadigan doimiy şamollar keskin sekinlaşdi; bunday holat yaqin ikki hafta davomida ham saqlanişi kutilmoqda. Bu noyabr örtalari va dekabr başlarida navbatdagi sovuq antisiklon Özbekiston hududiga çuqurroq kirib borib, haroratni sezilarli darajada pasaytirişi mumkinligini anglatadi. Biroq bunday prognozning aniqligi past: hisob-kitoblarga köra, noyabrning uçinçi ön kunligidan başlab qutbli vixrdaki şamol tezligi yana kuçayadi, bu dekabrning ikkinçi yarmi va yanvarda ğayrioddiy sovuqlar ehtimolini kamaytiradi.

Noyabrning yakuniy manzarasi

Abdulaxatov beş omil asosida tuzgan mustaqil prognoz Özgidrometning yoğinlar böyiça bahosidan farq qiladi: Samarqand, Jizzax va Namangan viloyatlarida (katta qismi), şuningdek, Toşkent va Sirdaryo viloyatlarida yoğinlar oylik normaning 130 foiziga yetişi mumkin — u yerda noyabr nam bölişi kutilmoqda. Qoraqalpoğistonda, Xorazmda va tarixan kam nam bölgan Qizilqum çöllarida esa normaning atigi 70–90 foizi kutilmoqda — quruq oy. Yoğinlar oyning birinçi yarmida va uçinçi ön kunligida, ba’zi joylarda qor körinişida bölişi ehtimoli bor; oy örtasida va oxirida qisqa muddatli sovuqlar bölişi mumkin. Mamlakat böylab, şimol va Qizilqumlardan taşqari, har bir ön kunlikda kamida bitta yoğinli havo oqimi kutilmoqda. Ayrim kunlarda yomğirlar, sovuq davrlarda esa qisqa muddatda yomğirning qorga aylanişi mumkin. Avstraliya meteorologiya xizmati, uning ma’lumotlari ham tahlilda keltirilgan, Tinç okeani indekslari holati manzarasini tasdiqlaydi. Mualliflar eslatib ötadi: sovuq mavsumning har bir oyi uçun 60–70 foizdan yuqori aniqlik beradigan usullar hozirça mavjud emas.