Los-Anjeles neft qazib olişni taqiqladi: AQŞning eng katta şahri quduqlarni yopadi

Ön yillik kuraşdan keyingi taqiq

Los-Anjeles AQŞning neft qazib olişni öz hududida taqiq qilgan eng katta şahri böldi. 28-oktabrda şahar şurasi tasdiqlagan qaror qazib olişni darhol töxtatadi, qayta burğulaş va quduqlarni çuqurlaştirişni taqiq qiladi, mavjud operatsiyalar esa 20 yil içida şahar hududida töxtatilişi kerak. Bu haqda Deutsçe Welle xabar berdi, qaror köp yillik sud jarayonlari va yaşovçilarning yaqin atrofdagi quduqlar ifloslanişi va salomatlik xavflari haqida ogohlantirgan kampaniyasi natijasi ekanligini qayd etdi.

Qaror kimlarga ta'sir qiladi

Los-Anjeles şahri aglomeratsiyaning faqat bir qismi bölsa-da, uşbu çora yuzlab faol va minglab faoliyatsiz quduqlarga ta'sir qiladi, ularning köpi asosan rangli jamoalar yaşaydigan işçi tumanlarida joylaşgan. Şura raisi Marqueece Harris-Dawson Janubiy Los-Anjelesda korporatsiyalar işçi oilalar uylarining «köçasining narigi tomonida» burğulaganini va «heç kim neft qazib oliş joyi yonida yaşamasligi kerak»ligini bildirdi. Yillar davomida STAND-LA koalitsiyasida qatnaşgan mahalliy aholi Wendy Miranda «çegara oldidagi jamoalar ön yildan ortiq vaqt davomida şu qarorga erişişga intilgan»ini ta'kidladi. Uning sözlariga köra, u ham, onasi ham astma bilan aziyat çekadi va şura ovozi «albatta umid degani».

Quduqlar nima uçun şaharda paydo bölgan

Kaliforniya neft sanoati XX asr boşida tez ösdi, öşa paytda ştat jahon neft qazib olişining taxminan çoragini berardi, uning katta qismi Los-Anjeles hududiga töğri kelardi. Şahar mavjud infratuzilma atrofida ösdi va bugungi kunda quduqlar turar-joy mahallalari ostida, maydonlar yonida va ziç istiqomat qiladigan işçi tumanlarida joylaşgan. Kaliforniya qonuniga köra, ikki yil neft bermagan quduq faoliyatsiz hisoblanadi: konservalanganidan farqli ölaroq, u yana işga qaytarilişi mumkin. Aholi kuçli hidlar, boş oğriği, köngil aynişi va nafas oliş qiyinlaşuvi haqida xabar beradi; quduqlar benzol va vodorod sulfidi, şuningdek iqlim özgarişiga ta'sir qiluvçi issiqxona gazi — metan kabi zaharli moddalarni çiqarişi mumkin. Tadqiqotlar qazib olişga yaqinlikni nafas oliş organlari kasalliklarining yuqoriligi va öpka funksiyasining pasayişi bilan boğlagan.

Birinçi uriniş va sud qarşiligi

Bu şaharning birinçi urinişi emas: Los-Anjeles şurasi neft qazib olişni bosqiçma-bosqiç töxtatiş töğrisidagi qarorni hali 2022-yilda ma'qullagan edi, ammo neft kompaniyalari uni sudga berdi va tarmoq guruhlari şaharda bunday taqiq kiritiş vakolati yöqligini isbotlaşga muvaffaq böldi. Vaziyat Kaliforniya neft va gaz operatsiyalarini tartibga soliş va çeklaş böyiça mahalliy organlar huquqlarini kengaytirgan qonunçilikni qabul qilgandan keyin özgardi. Los-Anjeles şahar neft qazib olişidan voz keçgan ança kiçik Kaliforniya şahri Culver City'ga ergaşmoqda.

Tarmoqning e'tirozlari va narxlar masalasi

Kaliforniya mustaqil neft işlab çiqaruvçilari assotsiatsiyasi (CIPA) boş direktori Rock Zierman DW'ga assotsiatsiya qarorni «xususiy mulkning qonunsiz özlaştirilişi» deb hisoblaşini va energetika kompaniyalari yangi hujjatni sudga berişga tayyor ekanligini aytdi. Uning sözlariga köra, taqiq aholini ekologik standartlari pastroq bölgan mamlakatlardan çet el neftiga köproq qaram qiladi va «iş örinlari, investitsiyalar va daromadlarni boşqa joylarga yuboradi». Şu bilan birga, DW Kaliforniya energetika komissiyasiga tayanib qayd etganidek, mahalliy qazib oliş va benzin narxlari örtasidagi boğliqlik töğridan-töğri emas: narxlarga xom neft, qayta işlaş, taşiş, tarqatiş va mahalliy soliqlar qiymati ta'sir qiladi. AQŞ dunyodagi eng yirik neft işlab çiqaruvçi davlat bölgani holda, bir vaqtda neft va neft mahsulotlarini ham eksport qiladi, ham import qiladi, şuning uçun amerikaliklar qolgan dunyo bilan bir xil narx tebranişlariga duç keladi.

Konservatsiya uçun kim tölaydi

Alohida muammo — quduqlarning yopilişi: qonunga köra bu operatorlarning burçi, nazoratni esa CalGEM regulyatori va Los-Anjeles yongin xizmati amalga oşiradi. Biroq şahardagi işlamayotgan quduqlarning taxminan 80 foizi sakkiz yildan ortiq vaqtdan beri işlatilmayapti, uçdan bir qismi esa bir asrdan köproq vaqt bölgan. Konservatsiya xarajati yüz minglab dollardan millionlab dollargaça özgaradi; qonun operatorlardan yillik jarima tahdidi ostida yopiş rejasini taqdim etişni talaydi, ammo CalGEMning öz ma'lumotlariga köra, 2025-yilda agentlik 36 million dollarlik jarimalardan atigi 1 million yiğa olgan. Carbon Tracker hisoboti Kaliforniyadagi neft kompaniyalarining barça kelgusi foydasi quduqlarni yopişga sarflansa ham, ştatga 7 milliard dollar yetmay qolişini va xarajatlar sukut böyça soliq tölovçilar zimmasiga tuşişini körsatdi. Miranda DW telekanaliga faollarning keyingi qadami 20 yillik muddatni qisqartiş va tarmoq «bu tozalaş uçun pul tolaşiga» erişiş ekanini ma'lum qildi.