Asosiy ma’lumotlar

  • Hakan Fidan Atlantadagi G20 uçraşuvida Rossiya va Ukrainani kelişuvga çaqirdi va mojaroning kengayiş xavfi haqida ogohlantirdi.
  • Uning sözlariga köra, Hormuz böğözining yopilişi uruşning iqtisodiy oqibatlarini ağirlaştirgan, Qora dengiz orqali don yetkazib beriş esa buzilgan.
  • Xuddi şu kuni Erdoğan işçi taşrif bilan Türkiyada bölgan Vladimir Zelenskiy bilan Istanbilda uçraşdi.

G20 doirasidagi kelişuvga çaqiriq

Türkiya taşqi işlar vaziri Hakan Fidan şanba kuni, 31-oktabrda, Rossiya va Ukrainani tinçlik böyiça kelişuvga kelişga çaqirdi hamda deyarli beş yildan beri davom etayotgan uruş jahon iqtisodiyotiga ulkan zarar yetkazgani va mintaqaviy eskalatsiya xavfini keltirayotganini ogohlantirdi. Bayonotlarini u Anadolu agentligi va Türkiyaning davlat telekanali TRTga bergan intervyuda, Atlantada bölib ötayotgan «yigirmatalik» taşqi işlar vazirlari uçraşuvi doirasida.

Iqtisodiyot, Hormuz va Qora dengiz

«Bu uruşlar endi bardoşli emas. Şuning uçun Rossiya va Ukraina kelişuvga erişişi kerak», — dedi Fidan va qöşimça qilişiça, mojaroning iqtisodiy va ijtimoiy xarajatlarini, ayniqsa Yevropa davlatlari uçun, e’tiborsiz qoldiriş tobora qiyinlaşmoqda. Uning baholaşiça, barqaror nizolarni hal qiliş nafaqat Moskva va Kiyev örtasida tinçlikni, balki Rossiyaning Yevropa bilan munosabatlarini qayta belgilaşni ham talab qiladi: uning sözlariga köra, har qanday kelişuv ikki davlat bilan çeklanmaydi va Yevropaga «Rossiya bilan yaraşiş hamda munosabatlarning ayrim jihatlarini qaytadan yölga qöyiş» kerak böładi. Vazir alohida ta’kidlaganidek, AQŞ va Eron örtasidagi nizo natijasida yuzaga kelgan Hormuz böğözining yopilişi ukrain uruşining iqtisodiy oqibatlarini sezilarli darajada ağirlaştirib, energiya yetkazib beriş va xalqaro savdoni buzgan; jahon iqtisodiyotining özaro böğliqligi, uning aytişiça, moliyaviy zararning töliq hajmini hisoblaşni tobora qiyinlaşirmoqda. Uning sözlariga köra, Yevropa sanoati uzoq vaqt davomida nisbatan arzon Rossiya energiyasidan foyda körgan va bu aloqalarning uzilişi uzoqqa çöziladigan oqibatlarga olib kelgan. U, şuningdek, AQŞ va Eron örtasidagi nizoni imkon qadar tez hal qiliş hamda muhim savdo yönalişlarini qayta tiklaşga çaqirdi. Qora dengizga tegişli bölganda, Fidan tijorat yuk taşişidagi buzilişlardan xavotir bildirdi: Rossiya va Ukraina doni hamda energiya resurslari jahon bozorlariga qiyinçilik bilan yetib bormoqda. «Oziq-ovqat xavfsizligi — juda katta muammo. Uni imkon qadar tez töxtatiş kerak», — dedi u va Türkiyaning don eksportini yengillaştiriş maqsadida faol diplomatiya aloqalarini olib borayotganini qöşimça qildi.

Uruş kengayişi haqidagi ogohlantiriş va Istanbuldagi uçraşuv

Fidan Türkiya ilgari xavotir bildirgan uruşning kengayişiga oid köplab stsenariylar allaqaçon amalga oşganini ma’lum qildi. «Agar biz uni töxtatmasak, mojaro yanada kengayişi mumkin — bu biz mutlaqo xohlamaydigan stsenariy. Oçiğini aytganda, biz buni xalqaro hamda mintaqaviy öyinçilarga ogohlantirib bormoqdamiz. Öz navbatimizda biz barça imkoniyatlarimizni qöllaşni davom ettiramiz», — deb Anadolu uning sözlarini keltirdi. Türkiya ikkala tomon bilan bölgan munosabatlaridan foydalanib, özini diplomatik vositaçi sifatida namoyiş etişni davom ettirmoqda. Xuddi şu kuni, şanba kuni, Türkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdoğan işçi taşrif bilan Türkiyada bölgan Ukraina yetakçisi Vladimir Zelenskiy bilan Istanbulda uçraşdi — uruş böyiça Anqaraning davom etayotgan diplomatik faolligi şaroitida.