YI aholisining 34 milliondan ortiği daromadining 40 foizdan köpini uy-joyga sarflaydi

Yevropada kim uy-joy uçun juda köp pul tölaydi

Eurostat «uy-joyga qarzdor xarajatlar» deb uy xöjaligi jami daromadining — ya'ni soliqlar va ijtimoiy tölovlar, şu jumladan pensiya va boşqa ijtimoiy imtiyozlar hisobga olingandan keyingi daromadning 40 foizdan ortiğini uy-joyga sarflaydigan holatni ataydi. Xarajatlarga ijara yoki ipoteka foizlari, kommunal xizmatlar (suv, elektr, gaz, isitiş), şuningdek suğurta, texnik xizmat, ta'mir va soliqlar kiradi. 2025-yilda YI davlatlari böyiça örtaça bunday yuklamani aholining 7,7 foizi, ya'ni 34 milliondan ortiq kişi körgan, deb xabar qiladi Euronews Eurostat ma'lumotlariga tayanib.

Gretsiya — antirekord, Kipr — eng yaxşi körsatkiç

Ma'lumotlari mavjud davlatlar — YI ning 27 a'zosi, ikkita YEHT davlati va beş nomzod davlat orasida eng yuqori körsatkiç Gretsiyaga tegişli: u yerda aholining 26,4 foizi uy-joyga daromadining 40 foizdan ortiğini sarflaydigan uy xöjaliklarida yaşaydi, bu YI örtaça körsatkiçidan uç barobardan köp. YI davlatlari orasida undan keyin Daniya (14,7 foiz), Germaniya (11,2 foiz) va Şvetsiya (10,8 foiz) keladi; örtaçadan yuqori körsatkiç Estoniyada (8,8 foiz), Çexiyada (8,2 foiz) va Lyuksemburgda (8,1 foiz) ham qayd etilgan. YI dan taşqarida Şveytsariya (15,3 foiz) va Norvegiya (13,5 foiz), nomzod davlatlar orasida esa Turkiya (10 foiz), Çernogoriya (8,7 foiz) va Serbiya (7,9 foiz) körsatkiçlari yuqori. Eng past körsatkiç Kiprda — 2,4 foiz, undan keyin Xorvatiya, Sloveniya va Slovakiya (3,2–3,5 foiz) keladi. YI ning yirik iqtisodiyotlari orasida Ispaniya (7,2 foiz), Fransiya (6,4 foiz) va Italiya (5,0 foiz) örtaçadan past, Germaniya esa umumiy reytingda beşinçi örinda.

Mutlaq raqamlar va kambağal uy xöjaliklariga tuşadigan yuklama

Ta'sirlangan odamlar soni böyiça manzara boşqaça: Germaniya 9,4 million kişi bilan birinçi örinda, undan keyin Turkiya (8,6 mln), Fransiya (4,4 mln), Ispaniya (3,5 mln) va Italiya (2,9 mln) keladi; aholisi kam bölgan Gretsiya 2,7 million kişi bilan oltinçi örinda. Past daromadli odamlar uçun yuklama sezilarli darajada yuqori: YI da kambağallik xavfi ostidagi guruhga kiruvçilar (milliy median ekvivalent tasarruf daromadining 60 foizidan past daromad) orasida körsatkiç 29,1 foizga yetadi. 2025-yilda YI da median daromad yiliga €22 939 (oyiga €1 912) bölganida, çegara oyiga €1 147 taşkil etgan. Gretsiyada bu guruh orasida körsatkiç 82,6 foizga yetadi — beş kişidan törttadan köpi; undan keyin Daniya (59,8 foiz) va Şveytsariya (56,1 foiz), eng past körsatkiç esa Kiprda (7,6 foiz).

Davlatlar nega farq qiladi va keyin nima böladi

YI da uy-joy narxlari 2015-yildan 2026-yilning ikkinçi çoragiga qadar örtaça 69 foizga oşdi, ayrim davlatlarda esa ikki barobardan köp; ijara va energiya xarajatlari ham ösişda davom etdi. ETH Züriç vakili Hanna Widmer fikriça, davlatlar örtasidagi farqlar uy-joy mulkçilik tuzilmalari (xususiy bozor ijaraçilari odatda eng katta yuklamani kötaradi), ijtimoiy himoya tizimlari va umumiy iqtisodiy vaziyatning uyğunligi bilan izohlanadi; şu bilan birga u davlatlarni töğridan-töğri taqqoslaş qiyinligi haqida ogohlantiradi, çunki «qarzdor xarajatlar» Şveytsariyada va Gretsiyada turli hayot şaroitlarini anglatadi. Olborg universitetidan Rikke Skougaard Nielsen qöşimça qilişiça, Gretsiya, Şveytsariya va Daniya uçun izohlar va oqibatlar har xil, çunki ijara tölangandan keyingi qoldiq daromad va hayot xarajatlari bu davlatlarda taqqoslanmaydi. TU Delft vakili Marietta Haffner uy-joy, ijara va energiya narxlari hamda stavkalar daromadlardan tezroq ösişi bilan uy-joy xarajatlarining uluşi muqarrar ravişda ortişini qayd etdi va uning baholaşiça, kelgusi yilda uy-joy qiymati ösişining asosiy omili aynan energiya xarajatlari böladi.