Laos şamol energetikasi eksportçisiga aylandi: Monsoon loyihasi Vetnamni elektr bilan ta'minlamoqda

Qöşni iqtisodni ta'minlaydigan şamol parki

Laos janubidagi toğ tizmalarida Xitoy davlat kompaniyasi qurgan 133 şamol turbini işlamoqda. Singapur maydoniga teng hududda joylaşgan, 600 megavatt quvvatga ega Monsoon Wind Power Project loyihasi 700 million dollarga tuşdi, Tailand investorlari boşçiligidagi konsorsiumga tegişli bölib, Osiyodagi ilk transçegaraviy şamol loyihasi hamda Janubiy-Şarqiy Osiyodagi eng yirik şamol parki hisoblanadi. U 2025-yilning avgustida işğa tuşdi va elektr energiyasini alohida uzatiş liniyalari orqali faqat Vetnam milliy tağriğiga sotmoqda, deb xabar beradi AFP.

Vetnam talabi neğa yuqori

Vetnam — Janubiy-Şarqiy Osiyoning eng tez ösayotğan iqtisodi va işlab çiqariş markazi — ilğari ham kambağalroq qöşnisidan gidroenergiya import qilğan. 2023-yilda qurğ'oqin gidroenergetikaga zarba berdi va jiddiy elektr uzilişlariga olib keldi, sentyabrda esa Vetnam hukumati rejalaştirilğan energetika loyihalarining keçikişi va ösib borayotğan talab tufayli kelgusi yildan başlab elektr tanqisliği xavfi haqida oğohlantirdi. Indoçina Energy Partners kompaniyasidan Tomas Yakobsenning baholaşiga köra, EVN Monsoon'ğa kilovatt-soatiga taxminan olti sent tölaydi — bu Vetnamning içki tarifidan ikki-tört sentğa arzon; Monsoon, EVN va loyiha moliyaviy taşkilotçisi Osiyo taraqqiyot banki vakillari matbuot safari çoğida tarifni oşkor qilişdan baş tortdi. EVN rasmiysi Nin Syuan Xyep 2030-yilğa qadar Laosdan import Vetnamning örnatilğan quvvatining deyarli 10 foizini taşkil etişini va bu loyiha Vetnamning 2050-yilğaça karbonat neytralliğiga çiqişi uçun muhimliğini bildirdi.

Mintaqa energetikasidagi tendensiya özğarişi

Sönggi yillarda butun mintaqa böylab gidro toğ'onlar ommaaviy qurildi, biroq ularning işlab çiqarişi quruq mavsumda pasayadi va tanqidçilar ekoloğik zararğa işora qilmoqda. Laosda allaqaçon 90 ta gidroelektrostansiya işlamoqda va yañi stansiyalar uçun qulay maydonlar deyarli qolmağan. Notijorat EnergyLab Asia vakili Tristan Bellingem «iqtisodiyot şamol foydasiga burilmoqda» deb ta'kidladi va 20–30 yil oldingi gidroenergetika siñari, hozir yañi şamol loyihalari uçun konsessiyalar va işlab çiqiş huquqlari böyiça poyğa ketayotğanini qayd etdi; bir laoslik amaldorinğ sözlariga köra, mamlakatda «Monsoon izidan boruvçi» 10–15 ta bunday loyiha işlab çiqilmoqda. Loyiha baş menejeri Narut Boakajorn Monsoon quvvatni 1000 megavatğa oşirişni rejalaştirayotğanini va qöşimça energiyaning bir qismi Laosning özida işlatilişi uçun harakat qilayotğanini ma'lum qildi. Uning ma'lumotlariga köra, davlat 25 yillik şartnoma muddatida jamoat taraqqiyoti va atrof-muhitni muhofaza qiliş fondlari hamda soliqlar hisobiga 180 million dollar oladi; u şuningdek, heç kim majburiy köçirilmağanini va quriliş davomida ekinlarga yetkazilğan zarar uçun kompensatsiya haqida asosan dehqonlardan kelğan 1600 ta röyxatğa olinğan şikoyat hal etilğanini bildirdi. AFP esa kommunistik Laosda oçiq norozilik qat'iyan çeklanğanini ta'kidlaydi.

Loyiha mahalliy aholiğa nima berdi — nima bermadi

Dak Vay qişloğ'i aholisi Tukti Fonsaali va uning 18 kişilik oilasi uçun, şuningdek qöşni ğalla va qahva xöjaliklari uçun loyiha yañi yöllar, toza suv va tibbiyotğa yaxşiroq kiriş olib keldi. Elektr esa keltirmadi: aholi kuçli böronlar paytida elektr uzilişlari haqida xabar beradi, çunki Laosning öz energetika tizimi eskirğan, davlat energetika kompaniyasi esa qarz ostida. Baribir Tukti energiya eksport qilinişidan xursand: «Bu taraqqiyot uçun yaxşiroq va farovonlik olib kelişi mumkin», — dedi u AFP muxbiriga.