Yerevandagi tabiat muzokaralari kelişuv böilan yakunlandi, biroq moliyalaştiriş muammosi qoldi

Kelişuv keçikkan bölsa-da erişildi

Armaniston poytaxti Yerevanda 200 ga yaqin davlat delegatlari tabiat böyiça yangi kelişuv haqida taxminan ikki hafta davomida muzokara olib bördi. Yangi harakatlar rejasining asosiy qismlari şanba ertalab, muzokaralarning rejalaştirilgan tugaş muddati ötgandan söng soatlar ötib kelişildi. «Va şu böilan hammasi. Zör», — deb yiğiliş raisi Ambartsum Matevosyan yakun yasadi. Bu haqda BBC News xabar beradi.

2022-yildagi maqsadlardan orqada qoliş

Tört yil oldin xuddi şu davlatlar 24 maqsadni öz içiga olgan, jumladan ön yillik oxiriga qadar dunyo quruqlik va dengizlarining 30 foizini muhofaza qilişni nazarda tutuvçi Biodiversitet böyiça Global ramka dasturini imzolagan edi. Bu hafta e'lon qilingan BMT ma'lumotlariga köra, dunyo bu öndan örtiq maqsadlardan faqat bittasini böjariş yöliga qarayapti va yangi kelişuvda davlatlar jadvaldan orqada qolganini tan oldi. Olimlar dunyo öltinçi yirik qiriliş davrida ekanini qayd etadi: turlar inson faoliyati tufayli tabiiy sür'atga qaraganda taxminan 100 baravar tezroq yöqolib börmöqda.

Pul — asosiy tösiq

Davlatlar sa'y-harakatlarni jadallaştirişning asosiy tösigi pul ekanini tan oldi. 2022-yilda ular ön yillik oxiriga qadar tabiatni tiklaşga 30 mlrd dollar yö'naltiriş va yana 170 mlrd dollarni xususiy manbalardan jalb qiliş haqida kelişgan edi, biroq BMT ma'lumotlariga köra, majburiyatlar kerakli sür'atda kelmayapti: köplab davlatlar xalqaro yordamni mudofaa byudjetlari va energetika zarbalarini yengişga qarata böşladi. Bu yiğilişda 1 mlrd dollardan örtiq va'da qilindi, ularning yarmi — Leonardio DiCaprioning Re:wild taşkiloti ham kirgan xayriyaçilardan. Tabiatdan olingan genetik materialdan daromad töpadigan kompaniyalar uçun köngulli Cali Fund böyiça ham özgina yutuq böldi: yiğiliş böşlanişida yiliga 3,6 mlrd dollargaça bölgan salohiyat bahosiga qaramay, atigi 10 000 dollar va'da qilingan edi. The Wildlife Trusts rahbari Kreyg Bennett fondning köngulli xususiyati kompaniyalarga ta'sir ötkazişni qiyinlaşştirişini tan oldi.

Ijobiy misollar ham böor

Umumiy orqada qolişga qaramay, tasdiqlangan natijalar böor: davlatlar muhofazaga oldi degradatsiyaga uçragan 252 mln gektar yer — bu Grenlandiyadan kattaroq maydon. Ötgan oy WWF fillar, yaşil dengiz töşbaqalari va yölbarslar qatoridagi muhim turlarning tiklanişini qayd etgan edi. Muzokaralarda qatnaşgan Xalqaro atrof-muhit va rivojlaniş instituti tadqiqotçisi Anna Ducros tabiatga zararli tarmoqlar, masalan, yirik tral böliq övlaş uçun subsidiyalarni qisqartiriş majburiyatlari böyiça yutuqlarni ta'kidladi: «Hozir hukumatlar ikki marta tölayapti — ular tabiat va iqlimga xarajatlarni oşirişi kerak, ayni paytda tabiatga zarar yetkazmöqda».

Fanga qarşi bahslar va COP31ga nazar

Kun tartibidagi oddiy bandlardan biri tabiat holati böyiça ilmiy hisobotlarni tasdiqlaş bölişi kerak edi, biroq xabar qilinişiça, bunga Saudiya Arabistoni va Rossiya qatoridagi kiçik bir davlatlar guruhi tösqinlik qilgan. «Fanga qarşi hujumlar meni juda taşvişlantiradi», — dedi Fransiya ekologik ötiş vaziri Monik Barbu AFP agentligiga. Kelgusi oyda davlatlar COP31 iqlim konferensiyasiga yiğiladi, u yerda IPCC ilmiy organi allaqaçon hisobotlarni qabul qiliş va moliyalaştirişda öxşaş qiyinçiliklarga duç kelgan. «Bu juda oçiq siyosiy manevr... IPCC esa bunday siyosiy öyinlar uçun joy emas, çunki uning natijalari insoniyat manfaatlariga xizmat qiladi», — öldingi hisobotlar üstida işlagan Mançester universiteti professori Devid Li şunday dedi.

Rasm manbasi, Andrew Parkinson/WWF

Rasm manbasi, Alexander Wong/Getty Images