Asosiy ma’lumotlar

  • Tadqiqotda erkin assotsiatsiya usuli bilan 556 talaba qatnaşdi
  • SI köpinça aql, texnologiklik, yordam, tezlik va kelajak bilan assotsiatsiya qilinadi
  • Ikki parallel yondaşuv aniqlandi: SI iş vositasi sifatida va insoniy xususiyatli tizim sifatida (antropomorfizatsiya)

Talabalar sun'iy intellektni qanday tasavvur qilişadi

Sun'iy intellekt idrokini örganişga bağişlangan tadqiqotda 556 talaba qatnaşdi. Ularda qaysi tasavvurlar eng mustahkam örnaşganini aniqlaş uçun olimlar erkin assotsiatsiya usulidan foydalanişdi: iştirokçilardan SI eslatilganda xayolga birinçi kelgan söz va obrazlarni aytiş söraldi. Söngra javoblar tahlil qilinib, qaysi tuşunçalar köproq takrorlanişi va qançalik muhimligi aniqlandi. Metodika tadqiqot maqolasida bayon etilgan bölib, u «Sotsiologiya» (söralgan) jurnalida çop etilgan.

Talabalar ongida SI ning ikki obrazi

Tahlil natijalariga köra, sun'iy intellekt bilan köpinça «aql», «texnologiklik», «yordam», «tezlik» va «kelajak» tuşunçalari boğlanadi. Talabalar SI ni asosan inson işini yengillaştiradigan va vazifalarni samarali bajarişga kömaklaşadigan texnik tizim sifatida qabul qiladilar. Şu bilan birga, ular SI sun'iy ravişda yaratilgani va inson xos sifatlariga ega emasligini ta'kidlaydi — ularning qaraşiça, bu «tirik aql» emas, balki ma'lum maqsadlarga xizmat qiladigan vositadir. Buni Kun.uz iş natijalariga tayanib yozadi.

Antropomorfizatsiya va saqlanib qolayotgan şubhalar

Tadqiqotçilar talabalar tasavvurida ikki yondaşuv yonma-yon mavjudligini aniqladilar. Bir tomondan, SI mehnat unumdorligini sezilarli oşira oladigan texnologik yordamçi sifatida köriladi, bunda amaliy foyda oldingi örinda turadi. Boşqa tomondan, talabalar unga insoniy xususiyatlar berişga moyil bölib, uni «fikrlay» oladigan, ijod qiladigan, «aqlli» yoki aksinça «ahmoq» böla oladigan tizim sifatida tasvirlaydilar. Psixologiyada bunday hodisa antropomorfizatsiya — noinsoniy obyektlarga insoniy sifatlar bağişlaş deb ataladi. Umumiy ijobiy munosabatga qaramay, iştirokçilarda texnologiyaning işonçliligi va xavfsizligi haqida savollar qolmoqda. «Talabalarning umumiy munosabati ijobiy bölsa-da, ularning jiddiy xavotirlari bor. SI ning kelajakdagi salohiyatini e'tirof etgan holda, köpçilik uning işonçliligi va xavfsizligiga şubha bilan qaraydi», — dedi Tyumen davlat universiteti ta'lim maktabi professori Inna Vasilyeva. Uning sözlariga köra, bu masalalar alohida e'tibor talab qiladi.