Asosiy ma’lumotlar
- Xellouin Portugaliyaga faqat 1990-yillarda kirib kelgan, ammo mamlakatda noyabr boşiga oid öz an'anaları mavjud — Pão por Deus va şimoldagi qişloq gulxan bayramlari
- Pão por Deus 1-noyabr ertalabi, Barça Azizlar kunida ötadi va 1755-yilgi Lissabon zilzilasi bilan ham bağlanadi
- «Trick or treat»dan farqli ölaroq, portugal aylaniş an'anasi tinç hisoblanadi: şirinlik berişdan voz keçiş va hazil örtasida bağliqlik yöq
Bir haftada ikki an'ana
Oktyabr oxirida portugal dökönlarida, maktablarda va savdo markazlarida yoruğlik beradigan qovoqlar, jodugar şlyapalari va skeletlar paydo bölädi — Xellouin yaqinlaşayotganining belgilari. Bayram Portugaliya kelib çiqişiga ega emas va mamlakatga faqat 1990-yillarda kirib kelgan bölsa-da, 31-oktyabr keçasi allaqaçon kostyumli bölälar odatiy «doçura ou travessura» — «trick or treat»ning mahalliy varianti bilan eşiklarni qoqyapti. Bu haqda Euronews yozmoqda «Jodugarlar kuni» Portugaliyada qanday nişonlanişiga bağışlangan materialida.
Pão por Deus: ölğanlar xotirasi uçun non
Şu bilan birga, öziga xos an'ana ham mavjud — 1-noyabr ertalabiga, Portugaliyada davlat bayrami hisoblangan Barça Azizlar kuniga bağışlangan «Pão por Deus» («Xudo uçun non»). Çit sumkalar bilan bölälar uylarni aylanib, şirinlik söraydi; an'anaviy non, pirojnoe va quritilgan mevalardan taşqari, bugungi kunda şirinliklar, hatto pul ham sovğa qilinadi. Odat tört qatorli şe'rlar öqiş bilan birga ötadi, masalan: «Pão por Deus, Fiel de Deus, sumkada pirojnoe, Xudo bilan boring».
Butparast ildizlardan 1755-yilgi zilzilagaça
An'ananing kelib çiqişi hali ham bahsli. Euronews keltirgan versiyalardan biriga köra, «Pão por Deus» XV asrda butparast muhitda paydo bölgan va ölğanlar xotirasiga ovqat ulaşiş odati bilan bağliq. Boşqa bir versiya esa odatning tarqalişini 1755-yilgi zilzila bilan bağlaydi — aynan 1-noyabr kuni Lissabonni vayron qilgan zilzila. Fojianing bir yilligida eng kambağal aholi şu versiyaga köra eşikdan eşik yurib non söraşni boşlagan. Euronews tahririyati ta'kidlaydi, «trick or treat»dan farqli ölaroq, portugal odati tinç — şirinlik berişdan voz keçiş va hazil örtasida aniq bağliqlik yöq, ulaşiş ruhi ustun keladi.
Mintaqaviy variantlar
Bayram şakllari mintaqalarga qarab farq qiladi. Estremadurada bu kun «Dia do Bolinho» nomi bilan maşhur — an'anaviy mavsumiy pişiriqlar bilan siylaşadi. Azor orollarida ölğanlar şarafiga boş suyagi şaklida yopiladigan caspiadas pişiriladi. Beira-Bayşada esa bu an'ana çöqintirgan ota-onalar bilan bağliq — ular çöqintirilgan bölälarga Santoro piroğini sovğa qiladi.
Şimoldagi gulxanlar: Cabra e Canhoto va Maş'al keçasi
Xellouinning kelt ildizlariga yaqinroq turgan bayram — Braganşa okrugining Cidões qişloğidagi «Festa da Cabra e do Canhoto»ni Raízes Aldeia Cidões assotsiatsiyasi taşkil etadi. Kelt Samhainida bölgani kabi, bu yerda katta gulxan yoqiladi: canhoto — yovuzlik va yaşirin küçlarni ramzlovçi ulkan alangali tanab bölib, an'anaga köra uni öğirlaş keraq, aqs holda u yonmaydi. Gulxanda eçki göşti pişiriladi va kaştano qovuriladi, dasturni raqslar, olov şoulari, ğayda çaluvçilar va Tras-uz-Montişdan buqa aravasida kelgan Careto qahramoni töldiradi. Zoelas qabilasi ham tarkibiga kirgan keltlar Braganşa va Vinyayş hududida yaşagan va yozma manbaga köra, yilning bu paytida tiriklar va ölğanlar olami tutaşadigan «yoruğ mavsum»dan «qoronği mavsum»ga ötişni nişonlagan.
Yanada şimolda, Montalegre munitsipalitetidagi Vilar de Perdizesda «Noite dos Faços» ötkaziladi: iştirakçilar, odatda yoşlar, «piçan öğirlab»
, yondirilgan maş'allar bilan Serr a do Larouco toğ tizmasining çöqqilariga çiqib, arvohlar, jinlar yoki jodugarlarni qörğitiş uçun baqiradi. 1500 metrdan baland bölgan bu tizma kelt ilohasi Larouco nomini kötaradi, bu esa Euronewsning ta'kidlaşiça, ğayritabiiy marosimlar bilan bağliqlikni tuşuntiradi. Diqqatga sazovor jihati şundaki, Barça Azizlar kuni «Aldeia Assombrada» («Arvohli qişloq») şiori ostida ötadigan bu qişloqda Xellouin Portugaliyaga ommaviy kirib kelişidan ança oldin ildiz otgan.
