«Gruffalo» illyustratori Şİ kompaniyalarining mualliflik huquqini buzişi böyiça da’voni körib çiqmoqda

«Gruffalo» rassomi sud jarayoniga tayyorlanmoqda

Maşhur «Gruffalo» bolalar kitobining illyustratori Aksel Şeffler BBC London muxbiriga aytişiça, u sun’iy intellekt sohasidagi kompaniyalarga qarşi da’vo arizasi berişni «jiddiy ravişda körib çiqmoqda», ular uning sözlariga köra, uning işini nusxalab, mualliflik huquqini buzmoqda. «Men Germaniyadagi yurist bilan boğlandim. Illyustratorlar allaqaçon Şİ kompaniyalariga qarşi da’vo berişmoqda va men buni jiddiy körib çiqyapman. Men şunçaki ular töxtasin deb xohlayman», — dedi rassom. Aniq kompaniya nomini u oşkor qilmadi. Juliya Donaldson yozgan kitob 1999-yildan beri naşr etiladi, Gruffalo haqidagi kitoblarning tiraji 18 million nusxadan oşdi.

Sabab: qahramonlarning sun’iy ravişda yaratilgan tasvirlari

Smartfoni yöq Şeffler aytişiça, u Şİga e’tibor bermaslikka harakat qilgan, toki unga qahramonlarining raqamli nusxalari — masalan, Silikon vodiysida va Oktoberfestdagi siçqon hamda Gruffalo tasvirlari körsatilmagunça. «Men hayron qoldim. Bu aniq mening siçqonim, mening Gruffaloum, imkon qadar öxşaş, lekin tasvirning qolgan qismi butunlay sun’iy ravişda yaratilgan — bu oçiqdan-oçiq mualliflik huquqining buzilişi», — dedi u. Da’volarni u aynan Germaniyada körib çiqmoqda, çunki Yevropa Ittifoqini ijodkorlarga qulay yurisdiksiya deb hisoblaydi.

Huquqiy murakkabliklar va OpenAI’ga qarşi parallel iş

Londondagi Lewis Silkin firmasining intellektual mulk huquqi böyiça yuristi Nik Baklend BBC’ga Germaniya mos tanlov bölişi mumkinligini tasdiqladi: u yerda mualliflik tölovlari jamğarma jamiyatlari Şİ kompaniyalariga qarşi işlarda allaqaçon ikki marta ğalaba qozongan, qöşiq matnlarining sözma-söz nusxalanişi isbotlangan. Biroq huquqbuzarlikni isbotlaş oson bölmaydi: «Generativ Şİ nusxalamaydi, u örganadi», — deb tuşuntirdi yurist, kompaniyalarning «model millionlab tasvirlarni skanerlaydi, muayyan asarni qayta yaratmaydi» degan argumentini bayon qilib. Gruffalo kabi tanib olinadigan qahramonning mavjudligi işga yordam berişi mumkin, ammo mualliflik huquqi buzilgani baribir aniqlanişi kerak. Parallel ravişda nemis naşriyot konserni Penguin Random House muallif va illyustrator Ingo Zigner bilan birga OpenAI’ga qarşi sud jarayonini olib bormoqda, kompaniya «Der kleine Draçe Kokosnuss» («Kiçik ajdar Kokos») bolalar kitobining qahramonini nusxalaganini da’vo qilmoqda. Münxen yer sudining qarori 2027-yil bahorida kutilmoqda. OpenAI «butun dunyo böylab mualliflik huquqi egalari bilan samarali muloqot» olib borayotganini va huquq egalari nizolarni töğridan-töğri kompaniyaga yuborişi mumkinligini ma’lum qildi.

Kengroq kontekst: mualliflar manfaatlari va davlat siyosati

Şeffler mumkin bölgan da’vodan maqsad tovon puli emas, balki ijodkorlarni hozir va kelajakda himoya qiliş ekanligini ta’kidladi. Qirollik san’at kolleji talabasi Ayvi Den öz asarlaridan oqilona foydalaniş masalasida «özini himoyalangan his qilmasligini» aytdi, kollejning Şİ va raqamli san’at dasturi rahbari professor Jeyms Kup esa asosiy savol — «bu texnologiyalarni kim şakllantiradi va ular kimning manfaatlariga xizmat qiladi» deb ta’kidladi. Muhokama Buyuk Britaniya hukumatining ötgan yilning iyunida e’lon qilgan qarori fonida bölmoqda: 2030-yilga qadar Şİga 2 milliard funt sarmoya kiritiş. Baklendning fikriça, hokimiyatga ijodiy tarmoqlarni himoya qiliş va Şİni rivojlantiriş örtasida qiyin tanlov qilişga töğri keladi. Madaniyat, ommaviy axborot vositalari va sport vazirligi ijodiy tarmoqlarni va Şİ sektorini qöllab-quvvatlaşni bir-biriga zid emas deb hisoblaşini bildirdi: «Mualliflik huquqi qonunlari Buyuk Britaniyaning ijodiy davlat sifatidagi mavqeini himoya qilişi, ayni paytda Şİ innovatsiyalari salohiyatini oçişi kerak». Şeffler va uning naşriyotçilari esa şu paytgaça Germaniyada da’vo beriş imkoniyatini muhokama qilişni davom ettirmoqda; rassomning özi hamkasblariga «qölda çizişni va eski uslubda qolişni» maslahat beradi.

Tasvir manbasi, Macmillan/Axel Sçeffler

Tasvir manbasi, Getty Images

Tasvir manbasi, Coconut the Little Dragon/Ingo Siegner/Penguin Random House Verlagsgruppe