YI sammit oldidan Kanada uchun «assotsiatsiyalangan a‘zolik»dan voz kechdi

Atama sammit oldidan deklaratsiyadan o‘chirib tashlandi

Chorshanba kuni, YI–Kanada sammitiga bir necha kun qolganida, qo‘shma bayonotdan «assotsiatsiyalangan a‘zolik»ga oid barcha eslatmalar o‘chirildi — Germaniya boshchiligidagi bir qancha a‘zo davlatlarning e‘tirozlari ortidan. Buning o‘rniga kelishilgan matnda YI va Kanada o‘rtasida to‘liq a‘zolikka yetmasdan, «tobora yaqinroq assotsiatsiya» rivojlantirilishi haqida gapiriladi. Vaziyat haqida Euronews xabar beradi.

Fon der Lyayen uchun muvaffaqiyatsizlik

Kanadani YIning birinchi assotsiatsiyalangan a‘zosi qilish g‘oyasini fon der Lyayen sentabr kuni katta dabdaba bilan e‘lon qildi, blok davlatlarining hukumatlari bilan oldindan maslahatlashmasdan — va aynan ular bu formatni qo‘llab-quvvatlamadi. Sammitga Monrealga kelganida u o‘z niyatidan ochiqchasiga voz kechmadi: «Bizda yangi tashabbus bor: Kanadani bizga avvalgidan ham yaqinroq kelish, YIning assotsiatsiyalangan a‘zosi sifatida», — deb yozdi u X tarmog‘ida. Yevropa komissiyasining rasmiy vakili Paula Pinxu kelishilgan asosni «mustahkam» deb atadi, shu bilan birga «dastlabki ta’rif bo‘yicha a‘zo davlatlar birligi bo‘lishi ancha yaxshi bo‘lardi» deganini tan oldi.

Germaniya va ukraina izi

Atamaga qarshi kampaniyaga rahbarlik qilgan Berlin o‘z pozitsiyasini shunday asoslab berdi: yangi sheriklikning mazmunini potensial huquqiy oqibatlarga ega yorliq berishdan oldin aniqlash kerak, aksincha emas. Bunda bir kulgilik bor: assotsiatsiyalangan a‘zolikni o‘tgan yilning mayida Germaniya kansleri Fridrix Mers taklif qilgan edi — YIga to‘liq a‘zolik yo‘lida Ukrainaga xavfsizlik kafolatlarini berish vositasi sifatida. Prezident Vladimir Zelenskiy bu taklifni rad etdi, YI a‘zo davlatlari orasida esa u to‘liq muhokama qilinmadi. Berlin aynan shu voqea kanadacha variantga qat’iy qarshilik ko‘rsatishning asl sababi bo‘lganini rad etadi. «Assotsiatsiyalangan a‘zolik paket berardi; u sheriklikka yorliq osardi», — dedi Euronews muxbiriga anonim YI diplomati.

Karni «Kelajak ittifoqi»ni afzal ko‘rdi

Diqqatga sazovor jihati shundaki, Kanada bosh vaziri Mark Karni fon der Lyayen g‘oyasini hech qachon to‘liq qabul qilmadi, «Kelajak ittifoqi» konsepsiyasini afzal ko‘rdi. «Prezident ikkala atamani ham ishlatdi. Aniq nomenklatura — Yevropaning masalasi», — dedi u o‘z nutqidan keyingi matbuot anjumanida. Atamalardagi farq orqasida turlicha qarashlar yotadi: Karni uchun Kelajak ittifoqi — ochiq format, o‘rta darajadagi davlatlar guruhi bo‘lib, uni u yanvarda Davosdagi dasturiy nutqida global barqarorlik va qoidalar asosidagi tartibni himoya qilish ramkasi sifatida ilgari surgan edi. YI esa Bryussel amaldorlarining so‘zlariga ko‘ra, o‘zini o‘rta darajadagi davlat deb hisoblamaydi: assotsiatsiyalangan a‘zolik blok yangi demokratilar koalitsiyasiga boshchilik qilishi uchun mo‘ljallangan edi, teng sheriklardan biri bo‘lishi uchun emas.

Bu ikki tomonlama munosabatlardan tashqarida nima anglatadi

Kelishuvning natijasi faqat Ottava va Bryussel uchun emas, muhim: Avstraliya, Janubiy Koreya va Yaponiya Yevropa komissiyasining uchinchi davlatlar bilan munosabatlarni qanday qurishiga oid potensial namunani diqqat bilan kuzatmoqda. Shu bilan birga, Euronews qayd etganidek, nomlash bo‘yicha bahs amaliy yaqinlashuvni bekor qilmaydi: so‘nggi oylarda tomonlar tanqidiy xomashyoni qo‘shma qazib olish, umumiy zaxiralar, sun‘iy intellekt va bulutli texnologiyalar kabi strategik sohalarda bozorlarga o‘zaro kirish, shuningdek, Kanadaning YI mudofaa dasturlariga tizimli integratsiyasi bo‘yicha oldinga siljidi. Yevropa parlamentining xalqaro savdo qo‘mitasi raisi Bernd Lange terminologiyaga berilib ketmaslikka chaqirdi: «Xohlagan atamani ishlating, lekin muhimi — aniq harakatlar, so‘zlar emas. Turtki bor», — deb yozdi u X tarmog‘ida.