YI Frontex shtatini uch barobar oshirish va deportatsiya vakolatlarini kengaytirishni taklif qildi

Frontex islohoti: chegara qo‘riqlashdan deportatsiyaga urg‘u o‘tishi

Yevropa Komissiyasi Yevropa Ittifoqining chegara va qirg‘oq muhofazasi agentligi Frontexni keng qamratli islohot qilishni taklif qildi; bu islohot agentlikning rolini sezilarli o‘zgartiradi: tashqi chegaralarni boshqarishdan noqonuniy migratsiya qilgan shaxslarni deportatsiya qilishga urg‘u ko‘chiriladi. Yevropa Ittifoqining migratsiya bo‘yicha komissari Magnus Brunner so‘zlariga ko‘ra, agentlik «qaytarishlar bo‘yicha YI ning markaziy organi»ga aylanadi va «A dan Ya gacha yordam» ko‘rsatadi. Bu haqda Euronews yozadi.

YI hududidan tashqarida deportatsiya va qaytarishlarni «raqamlashtirish»

Migrantlarni qaytarish mas’uliyati a’zo davlatlar zimmasida qoladi, biroq Frontex barcha bosqichlarda yordam beradi: qaytarilishi kerak bo‘lgan shaxslarni aniqlash, qaytarish reyslarini bajarish va yangi Qaytarishlarni muvofiqlashtirish markazi orqali reintegratsiyaga ko‘maklashish. Asosiy o‘zgarish — agentlik bir uchinchi davlat hududidan boshqasining hududiga harakat qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi, ya’ni migrant Yevropaga yetib borishidan oldin ham deportatsiyalardaqatnashishi mumkin; jumladan, yaqinda qabul qilingan qonun bilan YI chegaralaridan tashqarida ruxsat etilgan «qaytarish hublari»dan chiqarib yuborishlar ham shunga kiradi. Uchinchi davlat bilan har qanday hamkorlik alohida kelishuvni talab qiladi; bu kelishuvni Komissiya muzokaralar orqali olib boradi, uni esa a’zo davlatlar va Parlament yakuniy tasdiqlaydi. Alohida reglament bilan qaytarishlarni «raqamlashtirish», davlatlar o‘rtasida ma’lumot almashinuvini tezlashtirish rejalashtirilgan; Statewatch tashkiloti ortiqcha ma’lumot to‘plash xavflari haqida ogohlantirgan edi. Tanqidchilar kelajakdagi tizimni shaffof emas deb atamoqda: «Komissiya Frontexni Yevropa chegaralaridan ancha uzoqda faoliyat yuritadigan, suiiste’mollarni fosh qilish qiyinlashadigan deportatsiya agentligiga aylantirishni xohlaydi», — dedi NGO Front-LEX hamraisi Iftax Koen. Italiyalik sotsialist-evroparlamentar Chichiliya Strada reja «uyalimli» deb atadi va agentlikni Amerika Qo‘shma Shtatlarining ICE tashkilotiga yaqinlashtirayotganini ta’kidladi.

Ijtimoiy tarmoqlarni kuzatish va tezkor javob kuchlari

Frontex migratsiya tashuvchilarining reklamasini aniqlash va ommaviy kelishlarni oldindan bilish uchun ijtimoiy tarmoqlarni kuzatish vazifasini oladi. Yevropa Ittifoqi rasmiy vakili taklif qisman iyul oyidagi Seuta inqiroziga javob bo‘lganini tan oldi; o‘sha paytda, taxminlarga ko‘ra, 80 ming kishi Marokashdan Ispaniyaning anklaviga o‘tgan edi. Buning uchun Onlayn kuzatish va javob berish markazi tashkil etiladi; agentlik noqonuniy kontentni belgilash va uni o‘chirish bo‘yicha so‘rovlar yuborish imkoniyatiga ega bo‘ladi, qonuniylik masalasini hal qilish huquqi esa milliy hokimiyatlarda qoladi. Frontex milliy organlar tasdiqlashi kerak bo‘lgan «ishonchli flagger» maqomi uchun ariza topshiradi. Komissiya vitse-prezidenti Xenna Virkkunen raqamli yo‘nalishni islohotning «texnik ilova emas, balki asosiy ta’minlovchi elementlaridan biri» deb atadi. Fransuz yashil evroparlamentarisi Melissa Kamaru, shu jumladan, tanqidchilar «tajovuzkor onlayn kuzatuv» va maxfiylikka tahdidlar haqida ogohlantirmoqda; an’anaviy ravishda Frontexni kuchaytirishni qo‘llab-quvvatlagan hatto o‘ta o‘ng evroparlamentarilar ham xavotir bildirdi — Italiya Ligasi vakili Susanna Chekkardi kontrabandachilarga qarshi kurash fuqarolar fikrlarini kuzatish uchun «bahona bo‘lmasligi kerak» dedi. Islohot, shuningdek, favqulodda vaziyatda biror davlatning tashqi chegarasiga yuborilishi mumkin bo‘lgan tezkor javob kuchlarini nazarda tutadi; joylashtirish to‘g‘risidagi qarorni Frontex ijrochi direktori qabul qiladi, biroq faqat tegishli davlatning so‘rovi asosida. Frontex xodimlarining milliy hokimiyatlarga bo‘ysunishi saqlanadi.

Shtat, byudjet va huquqlarni himoya qilish masalalari

Komissiya agentlik shtatini 2041-yilga qadar 30 ming xodimga yetkazishni (hozirgi 10 mingdan) taklif qilmoqda: agentlikning o‘z doimiy korpusi 3 mingdan 6 minggacha o‘sadi, yana 7 ming xodim milliy politsiya kuchlaridan komandirovka qilinadi, 17 ming kishi esa yangi «Yevropa chegaralar va qaytarish rezervi»ga kiritilib, o‘z davlatlarida qoladi va zarurat bo‘lganda yuboriladi — ularning xarajatlari Frontex emas, balki davlatlar byudjeti hisobidan qoplanadi. Joriy YB byudjetida agentlikka deyarli 6 mlrd yevro ajratilgan bo‘lib, Komissiya 2028–2034-yillar siklida moliyalashtirishni ikki barobar oshirishni taklif qildi. Yangi mandat bilan Frontex dronlardan sun’iy intellektli vositalargacha bo‘lgan texnikani sotib olish, ijaraga olish va birgalikda egalik qilish imkoniga ega bo‘ladi hamda davlatlar bilan birga markaziy xaridor organi vazifasini bajaradi; hozir esa u milliy kuchlarning texnikasiga bog‘liq. Shu bilan birga, xodimlar sonining o‘sishi migrantlar huquqlarining buzilmasligini nazorat qiluvchi fundamental huquqlar bo‘yicha xodimlar (FRO) sonining mutanosib o‘sishi bilan birga bo‘lmayapti: ularning shtati YI rasmiysi aytishicha, «har yili resurslarga qarab» belgilanadi. «Bu taklif Frontexning kuzatish, nazorat va deportatsiya bo‘yicha vakolatlarini ommaviy ravishda kengaytiradi, ammo kuchliroq inson huquqlari kafolatlarini kiritmaydi», — dedi Bryusseldagi PICUM nodavlat tashkiloti xodimi Kiara Katelli. Reforma hozircha YB davlatlari va Yevropa parlamenti tomonidan tasdiqlanishi kerak; allaqachon bildirilgan pozitsiyalar hisobga olinganda, u yerda keskin muhokama kutilmoqda.