Yevropaliklar iqlimdan xavotirda, ammo YI yashil siyosatiga tobora kam ishonmoqda — so‘rov

Iqlim siyosatiga ishonchsizlik, iqlim tashvishi esa saqlanib qolgan

Britaniyaning Mandate Research maslahat kompaniyasi buyurtma qilgan xalqaro so‘rov o‘sib borayotgan farqni ko‘rsatdi: Yevropa aholisi iqlim o‘zgarishidan oldin ham tashvishlanmoqda, ammo amaldagi iqlim siyosati ularning hayotini yaxshilaydi degan ishonch tobora kamayib bormoqda. Buni Euronews yozgan. So‘rov o‘nta davlatni qamrab oldi — Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya, Ispaniya, Italiya, Polsha, AQSh, Shvetsiya, Niderlandiya va Vengriya. O‘ntaligining barchasida ko‘pchilik iqlimdan xavotirda ekanini bildirdi, biroq 2050-yilgacha karbon neytrallikka erishish respondentlarning iqlim ustuvorliklari orasida eng past o‘rinlarda bo‘lib chiqdi.

Yashil o‘tish moliyaviy yuk sifatida qabul qilinmoqda

So‘rov ma’lumotlariga ko‘ra, respondentlarning salmoqli qismi ekologik siyosat oddiy odamlarning hayotini yomonlashtirdi deb hisoblaydi: Niderlandiyada 54% (12% esa yordam berganini aytadi), Ispaniyada 46%, Germaniya va Fransiyada 45%, Vengriyada 44%. Mamlakatga qarab 49% dan 76% gacha 2050-yilgacha karbon neytrallikka haqiqiy yutuq bo‘lishi ehtimoldan yiroq deb biladi. Shu bilan birga, saylovchilar iqlim choralari bekor qilinishini talab qilmaydi: qayta tiklanadigan energiya hisoblarni va import qilinadigan qazilma yoqilg‘iga bog‘liqlikni kamaytirish vositasi sifatida taqdim etilsa, mashhur bo‘ladi. Toza energiyani kengaytirish o‘nta davlatning sakkiztasida energiya narxlarini pasaytirishning eng samarali usuli deb ataldi — bu qazilma yoqilg‘i qazib olishini oshirish yoki Rossiyadan neft va gaz import qilishdan yuqori ko‘rsatkich. Vengriyada 64% qayta tiklanadigan manbalarga o‘tish hisoblarni kamaytirishiga ishonadi (22% qarshi), Italiyada esa 55% 22% ga qarshi. Mandate Researchning choraklik tadqiqot dasturi rahbari Imodjin Lirmut saylovchilar iqlimga «milliy xavfsizlik, xonadonlar tirikchiligi va milliy suverenitet» prizmasi orqali qarayotganini ta’kidladi.

Protestlar va Bryusselga bosim

So‘rov fonida Yevropa poytaxtlarida, jumladan Parij, Bryussel, Rim va Lissabonda hayot xarajatlari tufayli ommaviy norozilik namoyishlari bo‘lib o‘tdi, bu esa energiya inqirozi sharoitida kechdi. Euronews iqlimga shubha bilan qaraydigan siyosatchilar bu norozilikdan maqsadlarni susaytirish va muddatlarni cho‘zish uchun foydalanishi mumkinligini qayd etadi. Taranglik allaqachon Bryusselda ko‘rinadi: 15–16-oktabrdagi sammitda YI rahbarlari yuqori energiya narxlariga qarshi qo‘shimcha qisqa muddatli choralarga chaqirdi va Yevropa Komissiyasidan 2028-yildan boshlab binolar va avtotransport yoqilg‘isiga karbon narxlashni yoyadigan ikkinchi emissiya savdosi tizimi ETS2 ta’sirini baholashni qayta ko‘rib chiqishni so‘radi. Italiya boshchiligida, Visherod guruhi va Gretsiya qo‘llab-quvvatlashida bir necha hukumat sxemani kamida 2030-yilga ko‘chirishga erishmoqda, chunki u xonadonlar va kichik biznesga bosimni kuchaytiradi deb hisoblaydi; shimoliy davlatlar tizimni susaytirish barqaror investitsiya sharoitlariga zarba berishidan ogohlantirgan edi. Nihoyat, rahbarlar yana bir kechiktirishga kelishib olgani yo‘q, balki faqat yangilangan baholashni so‘rashdi.

2030-yildan keyingi doiralar bo‘yicha bahs

Payshanba kuni, so‘rovnoma elon qilingan kuni, YI energetika vazirlari 2030-yildan keyingi davr uchun energiya samaradorligi, elektrifikatsiya va o‘zaro tarmoqlarni bog‘lash maqsadlarini muhokama qildilar — blokning kelgusi energetika va iqlim arxitekturasi bo‘yicha muzokaralar doirasida, bu arxitekturaga 2040-yilgacha emissiyani kamaytirish maqsadi va 2050-yilgacha iqlim betarafligiga erishish ham kiradi. Shvetsiya vaziri Ebba Bush raqobatbardosh sanoat va oqilona narxlarni saqlagan holda ambitsiyali o‘tish uchun «paradigma almashinuvi» zarur deb bildi va alohida energiya manbalarini mayda choraklab boshqarishdan ogohlantirdi. Kipr vaziri Mixalis Damianos esa bu tizim «maqsadlar realistik, o‘zaro uyg‘un, yetarli moliyalashtirilgan va amalga oshirish osonroq bo‘lgandagina ishlaydi» deb ta’kidladi. Fransiya va yana 14 a’zo «Yadro ittifoqi» texnologik jihatdan betaraf yondashuv, ya’ni atom energetikasi va qayta tiklanadigan manbalarning teng e’tirof etilishi tarafdori; Ispaniya, Portugaliya va Lyuksemburg qayta tiklanadigan energetika bo‘yicha alohida maqsad qo‘yilishini talab qilmoqda, iqlim faollari esa majburiy maqsadlar va qat’iyroq nazoratni yoqlamoqda. Hukumatlarning aksariyati kelishmovchiliklarga qaramay, qayta tiklanadigan energiya, tarmoqlar, energiya saqlash va elektrifikatsiyaga kiritilgan investitsiyalar qazilma yoqilg‘i narx shoklariga bog‘liqlikni kamaytirishida kelishadi — ammo bunday xarajatlar vaqt talab qiladi va xonadonlar foydani yillar o‘tgach sezishi mumkin. Kelgusi yili saylovlar bo‘ladigan bir qancha mamlakatlar hukumatlari qiyin hisob-kitobga duch kelmoqda: saylovchilar arzon energiyani hozir xohlaydi, uni arzonlashtirish choralari esa uzoqroq muddatda o‘zini oqlaydi.