Asosiy ma’lumotlar
- Viktor Orban va Gert Vilders Netanyaxuni tabrikladi, Marin Le Pen va bir qancha boshqa ittifoqchilar esa jimlik saqladi
- Viktor Orban va Gert Vilders Netanyahuni tabrikladi, Marin Le Pen va bir qancha boshqa ittiqdochlar esa jim qoldi
- Mutaxassislar ehtiyotkorlikni Fransiyadagi prezidentlik poygasi hamda Smotrich va Ben-Gvirning «radiofaolligi» bilan bog‘laydi
- O‘ng ittifoq 2025-yilda kuchayishni boshlagan, o‘shanda «Likud» Yevroparlamentdagi «Patriotlar» guruhida kuzatuvchi bo‘lgan edi
- O‘ng qanot ittifoqi 2025-yilda kuchayishni boshlagan edi, o‘shanda «Likud» Yevropa parlamentidagi «Patriotlar» guruhida kuzatuvchi maqomini oldi
Ehtiyotkor tabriklar va sukut
So‘nggi yillarda Isroil bosh vaziri Benyamin Netanyaxu qo‘llab kelgan Yevropaning o‘ta o‘ng siyosatchilari Isroil saylovlari natijasiga salqin munosabat bildirdi: ba’zilari kutilganidan ham kuchli chiqqan natijani maqtadi, boshqalari esa jim qoldi. Buni The National yozadi. Gollandiyalik Gert Vilders X tarmog‘ida katta harflar bilan «TABRIKLAYMAN, BIBI» deb yozdi, Vengriyaning sobiq bosh vaziri Viktor Orban esa Netanyaxu «yana barcha bashoratlarni rad etib, barcha modellardan o‘zib ketdi va tanqidchilarga o‘z xatosini isbotladi», dedi. Shu bilan birga, ittifoqchilarning katta qismi, jumladan, nashrning baholashiga ko‘ra Fransiyaning bo‘lajak prezidenti Marin Le Pen ham jimlik saqlamoqda.
Le Pen nega jim
Fransiya o‘ta o‘ng harakatlari va antisemitizm bo‘yicha mutaxassis Jan-Iv Kamyu nashrga Le Penning sukutining bir necha ehtimolli sabablarini atadi: oldinda u aprel oyida yutishga umid qilayotgan prezidentlik poygasi turibdi, shuningdek, Netanyaxuning ittifoqchilari — Bezalel Smotrich va Itamar Ben-Gvirning «radiofaolligi» ham bor. Oktyabr boshida Le Penning «Milliy birlashuv» partiyasi amerikalik va yevropalik o‘nglar ishtirokidagi Quddusdagi milliy konservatorlar uchrashuvida qatnashmagan edi. «Fransiyadagi prezidentlik saylovlari yaqinlashgani sari, ehtimol, „Milliy birlashuv“ Isroil saylovlariga juda aralashmaslik ma’qul deb qaror qilgandir. Ular, ehtimol, haqiqatan ham bahsli bo‘lib borayotgan isroillik siymolar bilan ijtimoiy tarmoqlar uchun suratga tushishni xohlamagan bo‘lishi mumkin», — dedi Kamyu. Isroil bilan shunday aloqalarni barpo etmagan AfD partiyasi ham Isroil saylovlariga kam qiziqish bildirdi.
Ittifoq qanday shakllandi
Ittifoq 2025-yilda kuchayishni boshladi, o‘shanda Netanyaxuning «Likud» partiyasi Yevroparlamentdagi «Patriotlar» guruhiga kuzatuvchi sifatida qabul qilingan edi; 1956-yilda SS brigadasi qo‘mondoni tomonidan asos solingan Avstriya Ozodlik partiyasi o‘zini endi chetga surilgan partiya emasligini ko‘rsatgan «paradigma siljishini» nishonladi. Quddusdagi konferensiyada bo‘lgan vakili Harald Vilimski «Likud»ni tabriklab, natijani «da’vogarlarning aniq rad etilishi» deb atadi, garchi hech bir lager aniq ko‘pchilikka erisha olmagan bo‘lsa-da. Polsha Sharqiy tadqiqotlar markazi tadqiqotchisi Marek Matusyak o‘zaro qiziqishni shunday tushuntiradi: «Antimmigrant va antimusulmon ritorika — bu ikki tomon uchrashadigan tor ko‘prik». Isroil bilan yaxshi munosabatlar o‘ng partiyalarga «antisemitizm, ekstremizm va millatchilikda ayblashlardan himoyalanishga» yordam beradi, deb qayd etdi u.
Ittifoqning amaliy tomoni
Ittifoq aniq foyda ham keltirgan: Bryusseldagi Isroil tarafdorlari falastinparast tashabbuslarni blokirovka qilishga yordam berdi, Orban davridagi Vengriya esa YI sanktsiyalariga veto qo‘yib keldi. Netanyaxu bunga javoban Vengriya kampaniyasi davomida Orbanning «mardligi va donoligini» maqtadi. Orban o‘sha saylovlarda yutqazdi, biroq Isroil tez orada yangi ittifoqchi topdi — Sloveniya bosh vaziri Yanez Yansha: mag‘lubiyatga uchragan Robert Golob Isroilning maxfiy tashrifi haqidagi xabarlardan so‘ng aralashuvda «xorijiy xizmatlarni» aybladi. Nashr Netanyaxu Le Penni o‘zining so‘nggi qo‘shilgani sifatida maqtashini qayd etadi: u «Milliy birlashuv» prezidentlik saylovlarida g‘alaba qozonsa, Fransiya bilan munosabatlar yaxshilanishini aytdi.
Munosabatlardagi yoriqlar
Nashr ayrim yo‘nalishlar bo‘yicha sovuqlikni ham qayd etadi. Le Pen iyun oyida Hamasni qurolsizlantirish Falastinning «suveren davlatini yaratish» yo‘lidagi qadam ekanini aytib, amalda ikki davlat yechimini qo‘llab-quvvatlagan edi — bu esa Netanyahuning istamagan ishi. Britaniya o‘ng qanotlarida Isroil o‘ng qanoti Folklend orollari masalasida Argentinani qo‘llab-quvvatgani sababli potensial do‘stlardan mahrum bo‘ldi: Bosh vazirning o‘g‘li Yair orollar Argentinaga tegishli degan bayonotidan so‘ng Restore Britain rahbari Rupert Lowe shunday dedi: «Isroilda sizga yetarli muammo bor, Netanyahu». AfD aksincha, kansler Fridrix Mersni Isroil Eronni bombardimon qilib, G‘arbning «iflos ishini» bajarayotgani haqidagi so‘zlari uchun tanqid qilib, keskinlashuvdan ogohlantirdi. Isroil uchun hozircha nemis ultrao‘nglarini qo‘llab-quvvatlash juda nozik masala: antisemitizmga qarshi kurash vaziri Amihay Shikli AfDning fashistlar davriga qarashlarini «xavotirli» deb atadi, biroq partiya rahbari Alisa Vaydel «batartiroq aql-idrokka ega» degan qo‘shimchani ham qildi. Matusyak fikricha, agar AfD muvaffaqiyatlarni davom ettirsa, rasmiy munosabatlar ehtimol ertami-kechmi o‘rnatiladi — agar partiya Holokost va tarix bo‘yicha «mutlaqo g‘azabli biror narsa» demasa.
