Toledodagi halokat: poyezdlar to‘qnashuviga 17 daqiqa va Atocha dispetcherlariga oid savollar

Nima sodir bo‘ldi

28-oktyabr kuni ertalab soat 8:53 da Madrid–Sevilya tezyurar magistralining 118-kilometrida, Toledo viloyatidagi Urda yaqinida, Sevilya tomon ketayotgan Renfe AVE 2080 poyezdi to‘xtab turgan Iryo 6076 tarkibining orqa qismiga to‘liq tezlikda urildi. Shikastlangan ikki poyezdda jami 540 kishi bo‘lgan: AVEda 397 yo‘lovchi, Iryoda esa chaqaloq ham qatnashgan 147 yo‘lovchi. Rus tilidagi euronews nashri ma’lumotlariga ko‘ra, halok bo‘lganlar soni 74 taga yetdi, ko‘plab odamlar hozir ham kasaxonadalardir; xuddi shu nashrning ingliz tilidagi materiali esa kamida 69 kishi halok bo‘lgani va 100 dan ortiq kishi jarohatlangani haqida xabar beradi — raqamlardagi farq nashr tomonidan izohlanmayapti.

To‘qnashuvgacha 17 daqiqa

Ingliz tilidagi euronews materiali xronologiyani aloqalar yozuvlari va transport vazirligi ma’lumotlari asosida tiklaydi. Soat 8:30 atrofida IT tizimidagi nosozlik aloqani buzdi va taxminan 63 km uzunlikdagi uchastkada LZB xavfsizlik tizimini ishdan chiqardi; 1990-yillardan beri liniyada ishlayotgan bu tizim infratuzilma va poyezdlar o‘rtasida harakat hamda xavfsiz masofalarni nazorat qilish uchun ma’lumotlarni uzatadi. Nosozlik olti poyezdga ta’sir ko‘rsatdi, ular to‘xtadi yoki tezligini pasaytirdi. Soat 8:36 da infratuzilma operatori Adifning dispetcherlik markazi Madrid Atocha vokzalida AVE mashinistiga yer usti signalizatsiyasining blok-uchastkalar tizimi bo‘yicha «oddiy rejim»da harakatni davom ettirishga ruxsat berdi — bu 40 km/ch chegirilgan «ko‘rish orqali harakat» rejimiga qaraganda ancha yuqori tezlikni saqlash imkonini berardi. Mashinist tasdiq so‘radi va dispetcher uni tasdiqladi. Soat 8:41 da Iryo mashinisti aloqa yo‘qolganligi sababli poyezdi Urda oldida to‘xtab qolganini xabar qildi — va u ham harakatga ruxsat oldi. Soat 8:48 da u yana aloqaga chiqib, LZBni qayta ishga tushira olmasligi va poyezd harakatsiz qolganini ma’lum qildi; El País nashri e’lon qilgan yozuvlarga ko‘ra, AVE esa bu paytda to‘xtash buyrug‘ini olmadi. Besh daqiqa o‘tib, ruxsat olingandan keyin taxminan 25 km yo‘l bosib, AVE to‘xtab turgan tarkibga urildi.

Tergovning asosiy savoli

Ispaniya transport vaziri Oskar Puente dispetcherlik markazining qarorini «tushunib bo‘lmaydigan» deb atadi va rus tilidagi nashr talqiniga ko‘ra «qat’iyan tushunarsiz» deb baholaydi, bunday sharoitda poyezd harakatni tiklamasligi kerakligini ta’kidlab. euronews havola qilgan mutaxassislar dispetcherlarda xatoni anglab, poyezdni to‘xtatish uchun vaqt bo‘lgan deb hisoblaydi. Signalizatsiyadagi nosozlikning o‘zi halokatni tushuntirib bermaydi: asosiy tizim ishdan chiqqanda zaxira tartib-qoidalar nazarda tutilgan va tergov ular nima uchun ikki poyezdning bir uchastkani egallashiga to‘sqinlik qilmaganini, dispetcherlar xavf haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lganmi va signalizatsiya ishdan chiqqan holatlar uchun amaldagi protokollar yetarlimi, degan savollarga javob topishi kerak. Avariyaning sababi rasman aniqlanmagan va tergovlar yakunlanmaguncha hech kim javobgarlikka tortilmaydi.

Reaksiya va tergov yuritilishi

Mamlakatda uch kunlik motam e’lon qilindi. Bosh vazir Pedro Sanches poytaxtda tergov o‘tkazish va aybdorlarni javobgarlikka tortishga chaqirdi. Mashinistlar kasaba uyushmasi ish tashlash e’lon qildi, Madrid esa transport vaziri iste’fosini talab qilib miting o‘tkazdi. euronews ma’lumotlariga ko‘ra, fojia Ispaniyada bir yil ichidagi uchinchi o‘limli temir yo‘l halokati bo‘ldi — 2026-yil yanvarida 46 jon olib ketgan Adamusdagi (Kordova) avariyadan so‘ng — va bu Yevropa Ittifoqidagi eng uzun tezyurar yo‘llar tarmog‘iga ega mamlakat transport tarmog‘i xavfsizligi bo‘yicha savollarni keltirib chiqarmoqda. Sud tergovini Orgas (Toledo) shahridagi 1-chaqiriq 2-sonli sud o‘z ish yuritishiga qabul qildi: halokat joyi atrofidagi ikki kilometrlik uchastkaga kirish cheklandi, materiallarni ruxsatsiz olib chiqish taqiqlandi, ikkala poyezdning qora qutilari musodara qilib saqlanmoqda; sud politsiyasi Adifning Atochadagi boshqaruv markazida, jumladan aloqalar va harakat ma’lumotlarini dalillar sifatida to‘playdi. Shu bilan parallel ravishda mustaqil texnik tergov sabablarni aniqlash va xavfsizlik bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishga qodir bo‘lishi kerak.