Endokrinolog «kortizol qorini» mifini rad etdi

Stress qorin bo‘rtitmaydi: shifokor mashhur mif haqida gapirdi

Internetda keng tarqalgan «kortizol qorini» atamasi, ko‘pchilik uni stress va belga yog‘ to‘planishi bilan bog‘laydi, aksariyat hollarda haqiqatga mos kelmaydi. Buni «Gazeta.Ru»ga shifokor-endokrinolog, dietolog, «Doktor» telekanali eksperti Yelizaveta Zolotova aytib berdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, hollarning 95 foizida qorin hajmining ortishi energiya sarfi va iste’moli o‘rtasidagi muvozanatning buzilishi bilan bog‘liq, stress gormonlari bilan emas.

Kortizol tana tuzilishiga qachon haqiqatan ham ta’sir qiladi

Zolotova kortizolni «moslashuv gormoni» deb atashni taklif qildi: u bo‘lmasa organizm omon qololmasdi, chunki u stress, mashg‘ulot yoki uyqusizlik paytida kuchlarni safarbar qiladi. Gormonning haddan tashqari ko‘p ishlanishi haqiqatan ham qorin, ko‘krak va bo‘yin sohasida yog‘ to‘planishiga olib kelishi mumkin, ammo bunday patologiya — endogen giperkortitsizm — juda kam uchraydi, semirish bilan og‘riganlarning taxminan 1 foizida uchraydi va ko‘pincha o‘smalar bilan bog‘liq. Oddiy hayotiy stress tufayli ko‘tarilgan kortizol, shifokorning so‘zlariga ko‘ra, qorin hajmining ortishiga sabab bo‘lolmaydi. «Aksariyat hollarda „kortizol qorini“ — bu odamni o‘ziga tortish va keraksiz tekshiruvlarni tayinlashga qaratilgan marketing hiylasidan boshqa narsa emas», — ta’kidladi u.

Yog‘ taqsimotiga aslida nima ta’sir qiladi va qachon tekshirilish kerak

Yog‘ to‘qimalarining taqsimlanishiga, mutaxassis tushuntirishicha, genetika, jins va gormonal holat ta’sir qiladi: menopauza davrida estrogen yetishmasligi tufayli yog‘ qorinda tezroq to‘planadi, erkaklarda testosteron yetishmasligida esa yog‘ massasi tezroq o‘sadi. Baholash uchun oddiy me’yorlar: TMI 25 kg/m² dan yuqori bo‘lsa ortiqcha vazn, 30 dan yuqori bo‘lsa semirish haqida gapiradi; bel aylanasida ayollarda 80 sm dan, erkaklarda 94 sm dan boshlanadigan ko‘rsatkich abdominal semirish va insulinrezistentlik hamda yurak-qon tomir kasalliklari xavfini bildiradi. Shu bilan birga, qorin hajmining ortishi har doim yog‘dan dalolat bermaydi: sabab hazm tizimidagi buzilishlar yoki ginekologik muammolar bo‘lishi mumkin, tana tarkibini aniq baholash uchun esa yog‘, mushak va suv nisbatini ko‘rsatadigan bioimpedansometriya qo‘llanadi.

Vaznni qanday kamaytirish kerak

Vaznni kamaytirish uchun Zolotova kompleks yondashuvni tavsiya qiladi: kaloriya defitsiti va muvozanatli ratsion, muntazam jismoniy faollik, uyqu normallashtirish va stressni boshqarish. «Vaznni mahalliy, ya’ni faqat bir joydan yo‘qotish mumkin emas — yog‘ yoqish jarayoni butun tana bo‘ylab bir tekis boradi», — tushuntiradi shifokor. Avval, nashr qayd etganidek, shifokor TMI va «vazn yo‘qotish uchun in’ektsiya»lar nega samara bermasligining asosiy sababini aytib o‘tgan edi.