Ovqat yog‘ini majburiy belgilash taklifi mutaxassislar tanqidiga uchradi

Ovqat yog‘ini belgilash taklifi tanqid qilindi

O‘zbekistonda muhokama qilinmoqda o‘simlik yog‘iga majburiy raqamli belgilash joriy etish taklifi — u ilgari, oktyabr o‘rtasida bildirilgan edi. Iqtisodchi Otabek Baqirov va soliq maslahatchisi Murod Muhammadjonov Kun.uz muxbiriga bergan intervyusida belgilashni hozirgi ko‘rinishida kengaytirishga qarshi chiqdi, iqtisodiy asoslarning yo‘qligiga va amaldagi tizimning hal etilmagan muammolariga e’tibor qaratdi.

Hisob-kitoblarning yo‘qligi

Baqirovning aytishicha, taklif mualliflari uning iqtisodiy asoslariga oid hisob-kitoblarni — xususan, tarmoqdagi yashirin aylanma hajmini va belgilashdan kutilayotgan samarani taqdim etmagan. «Qancha kontrafakt bor yoki o‘simlik yog‘i aylanmasining qancha qismi yashirin iqtisodiyot mezonlariga mos keladi? Hech qanday ma’lumot yo‘q. Bundan kutilayotgan iqtisodiy samara ham yo‘q», — deb keltiradi nashr uning so‘zlarini. Iqtisodchi fikricha, mahsulotni belgilash ro‘yxatiga kiritishdan oldin mustaqil baholash o‘tkazilishi kerak. U shuningdek, yog‘ — kundalik ehtiyoj mahsuloti ekanligini, shu bois qo‘shimcha xarajatlarning kambag‘al oilalarga ta’sirini oldindan hisoblab chiqish lozimligini qayd etdi.

Amaldagi tizim muammolari

Muhammadjonov o‘z navbatida, belgilash qamrovini kengaytirishdan oldin ishlab chiqarish va logistikadagi mavjud tizim muammolarini hal etish zarur deb hisoblaydi. Uning ta’biri bilan, ishlab chiqarish jarayonida lazerning bitta xatosi butun liniyani to‘xtatadi, so‘ngra uni qayta ishga tushirishga to‘g‘ri keladi, logistikada esa kodlar takrorlanishi kuzatiladi: belgilangan mahsulot o‘qitilganda kod boshqa joyda allaqachon ishlatilgan bo‘lib chiqadi. «Tizimning o‘zidagi muammolar hal etilmaguncha, unga yangi mahsulotlar qo‘shilmoqda», — deb qayd etdi u. Uning fikricha, nosozliklarni texnik jihatdan bartaraf etish imkoni xarajatlarni oqlamaydi: biznes bunga vaqt, mehnat va pul sarflaydi, bu ham hisobga olinishi kerak.

Xarajatlar kimning zimmasiga tushadi

Soliq maslahatchisi aynan o‘simlik yog‘iga oid bunday talablarga alohida ehtiyotkorlik bilan yondashish kerakligini ta’kidladi. Agar qo‘shimcha xarajatlar biznes zimmasiga tushsa, korxonalar rivojlanish imkoniyatlari cheklanadi; agar ular narxga o‘tkazilsa, aholining xarid qobiliyati pasayadi. Demak, ikkala ekspert bahosiga ko‘ra, yog‘ni belgilash masalasi nafaqat soya aylanmasiga qarshi kurash, balki tizimning ishlash qobiliyati va xarajatlarni taqsimlash bilan ham bog‘liq. Taklif bo‘yicha qaror qabul qilingani haqida manbalar xabar bermadi — hozircha bu muhokama qilinayotgan tashabbus bo‘lib qolmoqda.