Isroildagi saylovlardan so‘ng: qo‘shnilari kichik o‘zgarishlar bilan «xuddi shu davom etishini» kutmoqda

Saylovlardan keyingi noaniqlik

Isroilda o‘tkazilgan va hech bir lagerga aniq g‘alaba keltirmagan parlament saylovlaridan so‘ng qo‘shni arab mamlakatlari siyosatchilarining munosabati ehtiyotkor bo‘ldi yoki umuman bildirilmadi. Sabab — yangi hukumatni amaldagi bosh vazir Benyamin Netanyaxu tuzadimi yoki uning raqibi G‘adi Eyskot tuzadimi — noma’lumligi. Eyskotning «Yashar» partiyasi exit-poll ma’lumotlariga ko‘ra taxminan 16 foiz ovoz oldi, deb xabar berdi Deutsche Welle. Shu bilan birga, nashr ma’lumotlariga ko‘ra, Eyskotning natijasi «tobora ko‘proq bahsli bo‘lib bormoqda», Isroildagi arab partiyalari esa bor baholarga qaraganda parlamentdagi vakilligini taxminan 19 o‘ringacha oshirgan.

«Bir medalning ikki tomoni»

Misr siyosatchisi Mustafo Bakri exit-pollardan so‘ng X tarmog‘ida yozdiki, Netanyaxu va Eyskot — «bir medalning ikki tomoni»: «Arablarning Netanyaxuning hukumat tuzishiga deyarli muvaffaqiyatsizlik xavfidan xursand bo‘lishi kelajakda… uning oldingisidan keskin farq qiladigan narsa bo‘lishini anglatmaydi». Shunga o‘xshash baho berdi Bet Oppenxaym, Yevropa xalqaro munosabatlar kengashining ilmiy xodimi: Eyskot tuzadigan bo‘lsa, mumkin bo‘lgan hukumatning eng katta farqlari ichki siyosatda bo‘lardi — sud islohotini to‘xtatish, 7-oktyabr voqealari bo‘yicha davlat tergov komissiyasi va chaqiruv to‘g‘risidagi qonun. «Tashqi siyosatga kelganda, asosiy o‘zgarish bo‘lmaydi», — dedi u: 2023-yil 7-oktyabrdan keyingi xavfsizlik doktrinasi — oldindan zarbalar, chegaralardan ancha uzoqdagi operatsiyalar va «bufer zonalar» — Isroildagi deyarli barcha yahudiy partiyalari tomonidan qabul qilingan.

Falastinliklar: ikki davlat kutilmaydi

«Likud»ning saylov plakatida «O‘ng kuchlar yoki Falastin» degan yozuv bor edi, ammo kuzatuvchilar bu murojaatni ortiqcha deb hisoblaydi: Oppenxaymning baholashicha, falastin davlatiga ko‘mak yahudiy siyosiy spektrining deyarli barcha qismida «qulagan», va bitta partiyadan tashqari, barcha asosiy yahudiy partiyalari mustamlakachilik (poselenchesk) faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi yoki bag‘rikent munosabatda bo‘ladi hamda 1967-yilgi chegaralar bo‘yicha falastin davlatiga ochiqdan-ochiq qarshi chiqadi. Eyskotning o‘zi avgustda «falastin davlati yo‘q va biz tuzayotgan hukumat davrida ham tuzilmaydi», degan edi. International Crisis Group vakili Meyrav Zonshayn Associated Pressga bergan intervyusida aytishicha, eng yaxshi holatda yangi hukumat Isroil agressiyasining okkupatsiya qilingan hududlarda «juda g‘aroyib tezlashuvini» sekinlashtira oladi. Kamroq qattiq hukumat diniy ritorikani yumshatishi, XAMASni qurolsizlantirish bo‘yicha kamroq qat’iy bo‘lishi, 2025-yil oxirida kelishilgan va deyarli amalga oshirilmagan G‘azodagi olovni to‘xtatish kelishuviningkeyingi bosqichini oldinga surishi hamda G‘arbiy daryoda (G‘arbiy qirg‘oqda) mustamlakachilar zo‘ravonligini faolroq cheklashi mumkin edi — Middle East Policy Council vakili Elizabet Zurkov ijtimoiy tarmoqlarda tushuntirganidek, mustamlakachilar ekstremizmi isroilliklarning ko‘pchiligi qo‘llab-quvvatlamaydi va uni bostirish mumkin. Oppenxaymning bashoratiga ko‘ra, falastinliklar bilan diplomatiya yo‘nalishi bo‘lmasa, G‘arbiy daryoda va G‘azoda yangi zo‘ravonlik portlashlari muqarrar, Saudiya Arabistoni bilan normalizatsiya esa erishilmaydigan bo‘lib qoladi.

Saudiya Arabistoni: qattiq ritorika, jim aloqalar

2023-yil 7-oktyabrdagi XAMAS hujumidan so‘ng va keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra kamida 70 000 falastinlik halok bo‘lgan Isroil harbiy kampaniyasidan so‘ng Er-Riyodning Isroil bilan normalizatsiya shartlari qattiqqo‘llashdi: mamlakat falastin davlati bo‘yicha yutuq bo‘lmasa — normalizatsiya ham bo‘lmaydi, deb bildirilgan edi. O‘tgan hafta Saudiya Arabistoni, Pokiston, Turkiya va Misr tashqi ishlar vazirlari uchrashuvida saudiyalik tomon Isroilni «mintaqada va undan tashqarida beqarorlikning asosiy manbai» deb atagan kommunike imzoladi. Shu bilan birga, tahlilchilar so‘zlariga ko‘ra, parda ortida hamkorlik saqlanib qolmoqda va Netanyaxu hukumatidan yumshoqroq hukumat Saudiya Arabistoni, BAA, Iordaniya va Misrga bunday yashirin diplomatiyani ochiq tan olishni osonlashtirardi.

Suriya: xavfsizlik kelishuvi bo‘yicha siljish mumkin

Suriyalik Etana tahlil markazining tadqiqotiga ko‘ra, Isroil qo‘shinlari Suriya hududiga bahsli chegara chizig‘idan 1160 kilometrgacha chuqurlikka kirib bordi, chegara chizig‘idan 400 kilometrgacha bo‘lgan suriyalik yerlarni egallab oldi hamda shu yilning yanvaridan sentyabrigacha Suriyaning janubi-g‘arbida 1996-yilgi quruqlikdagi operatsiyani o‘tkazdi. Saylovgacha qo‘shinlarning har qanday chiqarilishi «mag‘lubiyat» sifatida qaralar edi, dedi Syria in Transition nashriga Chatham House ilmiy xodimi, Isroil parlamentining sobiq deputati Kseniya Svetlova. Lekin agar hokimiyatga Netanyahu qarshi blok kelsa, uning so‘zlariga ko‘ra, Suriya bilan xavfsizlik kelishuvi «ko‘proq ehtimol bo‘ladi», garchi bu vaqt talab qiladi, chunki hukumatni ultrao‘ng qanot vakillari doimiy hujum qilib turadi. Bunday kelishuv bo‘yicha muzokaralar Amerika vositachiligida oylab davom etdi, ammo 2026-yil oxirida, Isroil, ma’lumotlarga ko‘ra, qo‘shinlarni 1974-yilgi chegaralash chiziqlariga olib chiqishdan bosh tortgani sababli band nuqtaga yetdi.

Livan: qulayroq hamkor umidi

Livan kuzatuvchilari va sharhlovchilari hukumat Eyskot bloki kelishini afzal ko‘rardi, deb hisoblaydi: Isroil qo‘shinlarining mamlakat janubidan chiqarilishi va «Hizbulloh»ni qurolsizlantirish bo‘yicha muzokaralarda Eyskot Netanyahu va uning ittiqdochlariga qaraganda qulayroq hamkor sifatida qaraladi. Bu Eyskot «Dahiya doktrinasi» muallifi hisoblanganiga qaramay, asimmetrik urush strategiyasi «Hizbulloh» bazalari joylashgan hududlarda jangchilarga ham, ularning fuqarolik qo‘llab-quvvatlashiga ham bosim o‘tkazadigan strategiya; mavjud baholarga ko‘ra, shunga o‘xshash strategiya Livan janubida amalga oshirilmoqda, u yerda faol jangovar harakatlar tinchlanganidan keyin ham qishloqlar buzib tashlanmoqda. Livan sharhlovchilari sobiq armiya qo‘mondoni Eyskot va ilgari Livan qurolli kuchlariga boshchilik qilgan prezident Jozef Aun o‘rtasida ham umumiy til topish imkoniyatini ko‘rishadi. «2021–2022-yillarda Netanyahu Naftali Bennett va Yair Lapid [hozir Eyskot lageri a’zolari] tomonidan hokimiyatdan chetlatilganda, biz kelishib, dengiz shartnomasini tuzishga muvaffaq bo‘lgandik», — deb yozadi L'Orient Today nashri livanlik amaldorning so‘zlarini, nazarda tutib 2022-yildagi dengiz hududlari va konlarni bo‘lish to‘g‘risidagi bitimni .