Asosiy ma’lumotlar

  • Muqaddas Qabr ibodatxonasi ostida tosh qazilgan joy, qishloq xo‘jaligi uchastkalari, bog‘ va qoyadagi qabrlar topildi
  • Zaytun daraxtlari va uzum toklarining izlari taxminan milodiy 33-yilga tegishli
  • Topilmalar Yangi Ahd tasvirlariga mos keladi, biroq Iso shu yerda dafn etilganini isbotlamaydi

Ibodatxona polining ostida qazishmalar

Italiyalik arxeologlar Quddusdagi Muqaddas Qabr ibodatxonasi ostida tashlab qo‘yilgan tosh qazilgan joy (karer), ishlov berilgan uchastkalarning izlari, bog‘ va qoyaga o‘yilgan qabrlarni kashf etdi. Ishlar 2022-yilda cherkov polini ta’mirlash sifatida boshlangan edi, biroq jarayonda yirik arxeologik loyihaga aylandi, deb xabar beradi euronews.

Nima topildi va bu Injil bilan qanday bog‘lanadi

Ishlarga rahbarlik qilayotgan Rimdagi «La Sapienza» universiteti vakilasi Francheska Romana Stasolla topilmalarni qadimgi dafn manzarasining dalili sifatida talqin qiladi: uning so‘zlariga ko‘ra, qazishmalar Golgota va qabr o‘rtasida bir vaqtlar ishlov berilgan yerlar bo‘lganini ko‘rsatadi — bu Yangi Ahdga ko‘ra Quddus devorlari va Golgota oralig‘ida joylashgan dalalardir. Bog‘ alohida ahamiyatga ega: Yuhanno Injili xochga mixlanish joyida bog‘ borligini eslatadi, Yahudiylarga Maktub esa Iso shahar darvozalaridan tashqarida qiynoqqa solinganini aytadi, bu ham topilmalarning joylashuvi bilan mos keladi. Zaytun daraxtlari va uzum toklarining izlari taxminan milodiy 33-yilga — odatda Iso vafot etgan davrga tegishli qilinadi, garchi aniq sanash hozircha imkonsiz bo‘lsa-da. Qoyaga o‘yilgan qabrlar Matto, Mark va Luqo Injillarida Iso qabri tasvirlanganiga mos keladi.

Isbot yo‘q, lekin mos kelish bor

Euronews ta’kidlaganidek, topilmalar Iso aynan shu yerda dafn etilganiga ilmiy isbot bermaydi: mos yozuvlar yo‘q, dafn xonasi ishlatilmagani yoki u Arimateyalik Yusufga tegishli ekanini aniqlash imkonsiz, o‘simlik qoldiqlarini hozircha xochga mixlanish davriga aniq sanash mumkin emas. Qazishmalar haqiqiy dafn joyi masalasini hal qilmaydi, biroq deyarli ikki ming yil davomida xristianlar hurmat qilib kelayotgan joy Yangi Ahd tasvirlariga mos geografik va arxeologik xususiyatlarga ega ekanini ko‘rsatadi. Aynan shunday qabr atrofida, taxminan, Buyuk Konstantin imperator buyrug‘i bilan qurilgan ibodatxona ham vujudga kelgan: birinchi cherkov milodiy 335-yilda muqaddaslangan, bino bir necha bor vayron bo‘lgan — xususan, 1009-yilda fotimiylar xalifasi al-Hakim davrida qattiq zarba olgan — va qayta qurilgan, jumladan, 1099-yilda Quddusni zabt etgandan keyin salibchilar tomonidan ham. Uzoq vaqt ibodatxonada ishlar deyarli olib borilmadi, chunki bir necha xristian konfessiyasi uni birgalikda egallab turadi va har biri o‘z huquqlaridan xavotirda edi; 2016-yilda kelishuvga erishilgandan so‘ng ibodatxona ikki asrdan ortiq vaqt ichida ilk bor ta’mirlanmoqda.

Xristian ziyoratchilar sham yonib, Quddusning Eski shahridagi Muqaddas Qabr ibodatxonasida to‘planmoqda.
Xristian ziyoratchilar sham yonib, Quddusning Eski shahridagi Muqaddas Qabr ibodatxonasida to‘planmoqda. Muallif huquqi 2021, The Associated Press. Barcha huquqlar himoyalangan.
Xristian ziyoratchi Quddusning Eski shahridagi Muqaddas Qabr ibodatxonasi eshiklari oldida ibodat qilmoqda.
Xristian ziyoratchi Quddusning Eski shahridagi Muqaddas Qabr ibodatxonasi eshiklari oldida ibodat qilmoqda. KEVIN FRAYER/AP
Ta’mir jamoasi a’zosi ko‘plab xristianlar Iso xochga mixlangan, dafn etilgan va o‘liklardan tirilganiga ishongan Muqaddas Qabr ibodatxonasi polida ishlamoqda.
Ta’mir jamoasi a’zosi ko‘plab xristianlar Iso xochga mixlangan, dafn etilgan va o‘liklardan tirilganiga ishongan Muqaddas Qabr ibodatxonasi polida ishlamoqda. Muallif huquqi 2022, The Associated Press. Barcha huquqlar himoyalangan
Xristian ibodat qiluvchilar, e’tiqodga ko‘ra, Iso Masih xochga mixlanganidan keyin yuvilgan tosh oldida ibodat qilmoqda.
Xristian ibodat qiluvchilar, e’tiqodga ko‘ra, Iso Masih xochga mixlanganidan keyin yuvilgan tosh oldida ibodat qilmoqda. Muallif huquqi 2006, AP. Barcha huquqlar himoyalangan.