Serbiyada «siyosiy zilzila»: «Talabalar röyxati» 250 örindan 140 tasini qölga kiritdi, SNS 14 yil içida birinçi marta muxolifatga ötmoqda

Talabalar harakatining ğalabasi va eski tartibning qulaşi

Serbiyada bölib ötgan parlament saylovlari Euronews ta’biriga köra mamlakatning zamonaviy tarixidagi eng yirik siyosiy burilişlardan biribilan yakunlandi. Bir neça oy davom etgan talabalar noroziliklaridan ösib çiqqan «Talabalar röyxati» parlamentdagi 250 örindan 140 tasini qölga kiritdi — bu hukumatni yakka özi tuziş uçun yetarli bölgan mutlaq köpçilik. 2012-yildan beri siyosatda hukmronlik qilib kelayotgan Serbiya taraqqiyot partiyasi (SNS) 104 mandat bilan deyarli 14 yil içida birinçi marta muxolifatga ötmoqda.

An’anaviy muxolifat emas, balki talabalar

Euronews bahosiga köra, natijaning paradoksi şundaki, SNS an’anaviy muxolifat partiyalariga emas, balki ijtimoiy norozilikni saylovçilar işonçiga aylantira olgan talabalar harakatigaqarşi kuraşda mağlubiyatga uçradi. Naşr ta’kidlaganidek, saylovçilarning katta qismi muayyan dastur uçun emas, balki şaxsiylaştirilgan hokimiyat, davlat idoralari va ommaviy axborot vositalarini nazorat qiliş hamda jamiyatning qutblanişi bilan boğliq boşqaruv modeliga qarşi ovoz berdi. Heç bir kiçik partiya uç foizlik tösiqni yeça olmadi: an’anaviy partiya manzarasi amalda ikki yetakçi kuç örtasida yöqoldi.

Ozçiliklar ittifoqçilari tarmoğining yemirilişi

Köp yillar davomida Vuçiç koalitsiyasi tarkibida bölgan milliy ozçiliklarning «siyosiy geografiyasi» ham özgardi. SNSning uzoq yillik hamkori bölgan Voyvodina vengerlari ittifoqi (SVM) beş örindan atigi uçtasini qölga kiritdi, bu esa naşr talqiniga köra venger saylovçilarining bir qismi «Talabalar röyxati»ni qöllab-quvvatlaganini körsatadi. Parlamentga faqat ikki nafar bösnak deputati — bittasi Vuçiçning sobiq hamkori, bittasi an’anaviy muxolifatdagi harakatdan — hamda uning hukumati bilan heç qaçon hamkorlik qilmagan alban koalitsiyasidan ikki nafar vakil kiradi.

Xalqaro munosabatlar va Vuçiçning ogohlantirişlari

Ğoliblarni Yevropa Kengaşi raisi Antoniu Koş, Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayen va kengayiş böyiça Yevropa komissari Marta Kos, şuningdek, Vengriya boş vaziri Peter Madgyar tabrikladi — bu ramziy ahamiyatga ega, çunki Viktor Orban uşbu yilning aprelida saylovlarda mağlubiyatga uçragan davrda Vengriya Vuçiçning YI doirasidagi eng yaqin hamkori edi. Vuçiçning özi birinçi munosabatida yangi hokimiyatdan Rossiyaga qarşi sanksiyalar joriy etişini kutayotganini aytdi — bu qadam YIga a’zolik yölida Moskva bilan yaqin aloqalarni saqlab kelayotgan mamlakat taşqi siyosatining yirik burilişi bölardi. U şuningdek, saylov natijasi investorlarga salbiy signal berişi mumkinligi haqida ogohlantirdi; «Talabalar röyxati» esa Yevropa bozoriga va global investitsiya oqimlariga çuqur integratsiyalaşgan iqtisodni meros qilib olmoqda.

Keyin nima böladi

Ğoliblar oldida norozilik harakatini işlaydigan siyosiy tizimga aylantiriş vazifasi turibdi: hukumat şakllantiriş, tuzilmalarni barpo etiş hamda iqtisodiyot, taşqi işlar, Yevropa integratsiyasi va qonun ustuvorligi sohalarida siyosatni belgilaş kerak. Röyxat nomzodi, akademik Radomir Sayçiç «jiddiy iş va yangi Serbiyani quriş ertaga boşlanadi», deb bildirdi, iqtisodiyot fakulteti professori Deyan Şoşkiç esa vaziyatni tarixiy deb atadi: «Serbiya ozod böldi va yana demokratik hamda erkin jamiyatga aylaniş imkoniyatiga ega böldi». SNS uçun esa 2012-yildan buyon birinçi marta davlat apparatidan uzoqlaşgan şaroitda kuç sinovi boşlanadi.