Serbiyada saylovlarda ğalaba qozongan talabalar harakati kuç tuzilmalari rahbarlarining ketişini talab qildi

Ğalabadan bir neça kun ötib lavozimdan ketiş talablari

Serbiyada saylovlarda ğalaba qozongan «Talabalar röyxati» talabalar harakati politsiya, razvedka va sud tizimi yuqori rahbarlarining lavozimdan ketişini talab qildi — bu sobiq prezident Aleksandr Vuçiç partiyasi hokimiyatdan mahrum bölganidan bir neça kun ötib sodir böldi. Parlament qarşisidagi Pioner böğida nutq sözlagan yangi saylangan deputatlar qonunni büzgan barça politsiyaçilarni, avvalo politsiya rahbarlari, BIA xavfsizlik agentligi va terrorizmga qarşi bölinma boşliqlarini zudlik bilan işdan böşatişni talab etdi. Buni BBC News Serbian Belgraddagi muxbiri xabar qilmoqda.

Dalillarga xavotir va ilk kadrlar özgarişlari

Hokimiyatni topşiriş bir neça hafta vaqt olişi mumkin, harakat esa bu davrda mumkin bölgan suiiste’molliklarga öid dalillar yöq qilinişidan xavotirda. Yana bir neça kun öldin xuddi şu böğda Vuçiçning idorasi öldida uning tarafdorlari çodirli lagerini turgan edi; yakşanba kuni keçqurun u mağlubiyatni tan ölgaç, lager yöpildi, duşanba ertalab esa köngillilar hududni tözaladi. Vuçiç tarafdorlarini işdan böşatiş davlat televideniyesi RTSda allaqaçon boşlangan — u yerda direktor Manya Grçiç ketdi. Yangi saylangan deputat Miryana Nikoliç fuqarolarning töğri ma’lumot öliş huquqi börligini, RTS esa yillar davomida hukumat manfaatlariga xizmat qilganini aytdi. Keyingi maqsad sifatida Telekom Srbija raisi Vladimir Luçiçni almaştiriş nomlandi.

Bu deputatlar kim va nima va’dalaşmoqda

Saylangan 141 nafar nomzodning barçasi Serbiyaning turli burçagidagi universitet talabalari tomonidan uzoq va yöpiq jarayon orqali tanlangan; ular orasida ziyolilar, professorlar, rassomlar, sportçilar va BBC ma’lumotiga köra 12 tagaça şifokor va jarroh böR. Harakat 2024-yilning noyabrida 16 kişining hayotini ölib ketgan Novi-Sad vokzalidagi soyabon qulaşi örtidan boşlangan noroziliklardantuğilgan bölib, aybdorlarni javobgarlikka tortiş va korrupsiya ayblovlarini tekşirişni talab qilgan. «Talabalar rejasi»ga köra, ular «talonçilikni töxtatiş, öğirlangan mağlaglarni davlat büdjetiga qaytariş va bevosita ta’lim hamda iqtisodiyotga sarmoya kiritiş»ni va’dalaşmoqda. Belgrad universitetining organik kimyo professori Radomir Sayçiç deputatlar talabalarning 1200 sahifali rejasiga amal qilişlari va ular bilan yaqin hamkorlik qilişlarini kafolat berdi.

Tanqid, islohotlar muddati va taşqi siyosat

Serbiyaning amaldagi prezident vazifasini bajaruvçisi Ana Brnabiç ğoliblarni «qonun ustuvorligi emas, inqilobiy adolat»ni tanlaganlikda va «özlari yöqtirmagan barça OAV»ni yöpişga intilişda aybladi. Taniqli deputatlardan biri, sobiq markaziy bank raisi Deyan Şoşkiç (2010–2012) muhim islohotlarni dastlabki ölti öyda ötkaziş kerak deb hisoblaydi: mediakenglikni erkinlaştiriş, korrupsiyaga qarşi kuraşiş, institutlarning qonunga muvofiq işlaşini ta’minlaş va lustratsiya qonunini — Vuçiç apparatida işlagan, fuqarolar huquqlarini büzganlikda ayblangan şaxslarga davlat lavozimlarini taqiqlaydigan qonunni qabul qiliş. Belgrad Yevropa siyosati markazidan Strahinya Subotiç bunday tözalaş vaqt talab qilişidan ogohlantiradi, çunki hokimiyatning barça tayançlari uzoq yillar Vuçiç va uning partiyasi qöli bölgan.

Taşqi siyosiy muvozanat va yaqin saylovlar

Serbiya YI nomzodi bölib qolmoqda va ayni paytda Rossiya bilan yaqin aloqalarni saqlab kelmoqda: u 2022-yildan beri Moskvaga qarşi sanksiya kiritmagan, buning evaziga gaz uçun imtiyozli narxlar olmoqda, Putin esa Vuçiçni oçiq qöllab kelmoqda. YI «Talabalar röyxati»ning ğalabasini tez kutib öldi va qonun ustuvorligi islohotlari, OAV erkinligi hamda korrupsiyaga qarşi kuraşni qöllab-quvvatlaşni va’daladi, biroq yevropa integratsiyasi harakat manifestida kiçik örin tutadi — unda bu blok faqat «eng muhim iqtisodiy hamkor» deb atalgan. Şoşkiç harakat taşqi siyosiy kursini özgartirişni rejalaştirmayotganini, 1990-yillardagi sanksiyalar tajribasiga havola qilib aytdi — uning sözlariga köra, sanksiyalar davlat siyosatidan köra oddiy odamlarga zarar keltirgan. Eng yaqin sinov — dekabrdagi prezident saylovi: Vuçiç uçinçi muddatga qonuniy jihatdan nomzod böla olmaydi, ammo mağlubiyatga uçragan Serbiya taraqqiyot partiyasi «ular tasavvur qilgandan ança tez öç oladi» degan va’dani berdi.

Rasm manbasi, Reuters

Rasm manbasi, Aleksandar Miladinović/BBC

Rasm manbasi, Reuters

Rasm manbasi, NurPhoto via Getty Images

Rasm manbasi, Aleksandar Miladinović/BBC